 |
|
Bạo động ở Lyon, Pháp, tháng 11-2005 |
Trẻ em quậy phá, bạo động là do bẩm sinh hay môi trường xã hội gây ra? Các nhà khoa học tập trung nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này. Kết quả: một phần do bẩm sinh, nhưng một phần cũng do hoàn cảnh sống tạo nên...
Một số trẻ em được tiền định... học dốt hay chỉ thích bạo động? Có thể sửa đổi bằng các biện pháp tâm lý? Đó là một dự án luật được đưa ra vào năm 2007 tại Pháp, đã gặp phản ứng dữ dội trong công luận. Xuất phát từ công trình nghiên cứu của Viện Y học quốc gia (Inserm) về chứng “rối loạn phản ứng của trẻ em”, đạo luật này nhằm cho phép theo dõi trẻ em ngay từ khi mới chào đời đã phải rút lại sau phản ứng quyết liệt của các nhà tâm lý học và giáo dục. Nhưng vấn đề vẫn còn được đặt ra. Trong lúc chính phủ một lần nữa cố gắng đưa nó trở lại khung pháp lý nhằm ngăn chặn nạn bạo động học đường. Càng ngày càng có nhiều chứng cớ, nhất là tại Hoa Kỳ, cho thấy thực sự có yếu tố sinh lý và di truyền trong suy nhược thần kinh, nghiện rượu, ma túy hay những “thái độ chống lại xã hội”. Nhưng di truyền lại thay đổi tùy theo môi trường xã hội và giáo dục một cách khác nhau.
Sau khi phân tích ADN của 1.000 thanh thiếu niên, các nhà di truyền học thuộc trường Đại học (TĐH) Bắc Caroline, tại Chapell Hill phát hiện một biến thể của gien mang tên MAO-A (monoamine-oxydase A) rất thường thấy nơi trẻ em học dốt hay bị xếp loại hạnh kiểm kém. Nó tác dụng lên chất chuyển tải thần kinh khiến cho tỉ lệ này tăng vọt lên gấp đôi, mà người ta vẫn tìm thấy nơi các hành vi bạo động, quậy phá xã hội. Các nhà nghiên cứu lại bối rối với một con số thống kê khác: một số trẻ em thuộc loại MAO-A khác lại... không quậy, khi mỗi ngày chúng được ăn uống với cha hoặc mẹ mình. Nói khác đi, nếu được sống trong một gia đình ấm cúng.
Phát hiện này lại được xác minh bởi một nghiên cứu khác do giáo sư tội phạm học Kevin Beaver thuộc TĐH Floride thực hiện nơi 1.816 đứa con trai, tuổi từ 12 - 18, phát hiện ra một gien khác mang tên DAT-1 cũng ảnh hưởng lên chất chuyển tải thần kinh serotonine của những đứa trẻ được xếp loại quậy làng phá xóm. Một lần nữa, nó xảy ra nơi những đứa trẻ bất hạnh (bố mẹ ly hôn, nghèo khổ hay vô gia cư). Rất khác biệt so với những đứa trẻ được sống trong gia đình khá giả, hạnh phúc. Có vẻ như giáo dục có thể làm thay đổi được định mệnh của di truyền. GS Beaver giải thích: môi trường xã hội và gia đình có thể tác động lên di truyền một cách rất đáng kể. Có thể một căng thẳng thường trực sẽ phát khởi tác động của gien.
Cuộc tranh cãi giữa bẩm sinh và môi trường càng thêm rối khi các nhà sinh học tiến thêm trong hiểu biết mối quan hệ giữa di truyền và môi trường. Từ khi giải mã được bộ gien người vào năm 2001, người ta biết một số gien vẫn nằm im và chỉ hoạt động trong một số hoàn cảnh như thay đổi chế độ ăn uống hay bị một biến cố đau thương kích động. Theo tạp chí Child Development (Phát triển trẻ em) mới phát hành, một nghiên cứu của Viện Y học Mỹ trên 1.000 trẻ em, được theo dõi tâm lý và y học liên tục từ lúc mới ra đời cho đến 17 tuổi, cho kết quả như sau: trong ba năm đầu đời, những đứa trẻ sống trong môi trường bất an ninh (nghèo khổ, tranh chấp giữa bố mẹ, khó khăn tài chính hay gia cảnh) đều có tỉ lệ chất cortisol thấp đến mức bất thường. Đây là kích thích tố phản ứng đối với sự căng thẳng (stress), cho thấy tình trạng lo lắng kinh niên.
Không phải là phát hiện đầu tiên. Gary Evans thuộc TĐH Cornell tại New York từng phát hiện khi trẻ con có tỉ lệ cortisol thấp, bị giảm khả năng học hỏi rất nhiều. Dường như trong ngắn hạn, sự suy giảm này làm cho trí nhớ rất kém, nghĩa là không có khả năng lưu trữ thông tin mới. Điều này giải thích tại sao trẻ con gặp hoàn cảnh khó khăn, học hành rất dở, và sau này nghề nghiệp cũng khó thành công hơn trong gia đình khá giả. Họ bị thua thiệt do di truyền, lại còn bị hoàn cảnh xã hội làm cho thêm bi đát nữa. Theo nhà nghiên cứu Brenda Lohman thuộc TĐH Iowa, stress kinh niên có thể dẫn đến béo phì. Ông tìm thấy mối liên can giữa chất cortisol và nạn béo phì của trẻ em từ 10 - 15 tuổi.
Nếu định mệnh không nhất thiết phải được in trong phân tử ADN, di truyền lại đóng một vai trò đáng kể trong các con nghiện: rượu và ma túy. Bác sĩ Shirley Hill thuộc TĐH Pittsburgh, bang Pennsylvanie, Hoa Kỳ, chụp ảnh não của những người bị nghiện rượu, có bố mẹ hay bà con cũng nghiện rượu. Bà nhận thấy họ có sự khác biệt trong vùng trán phải, nơi điều động xúc cảm và rung động. Sự bất thường này do gien 5-HTT và BDNF điều khiển. Nó còn tạo ra chất trắng, nối kết các dây thần kinh với nhau. Các nhà khoa học xem các gien này tạo ra rung động xúc cảm. Bác sĩ Nicholas Grahame thuộc TĐH Purdue, bang Indiana còn tuyển chọn một số con chuột nghiện rượu, và phát hiện chúng luôn kèm theo thái độ hung hãn, đầu óc lúc nào cũng căng thẳng. Các nhà tâm lý học tại TĐH Montréal lại quả quyết: trẻ con quậy bạo ở nhà trẻ thường có khuynh hướng nghiện rượu và cờ bạc lúc lớn lên.
Dù sao những ai cho rằng khuynh hướng tội phạm của trẻ em là do di truyền đã phải thất vọng khi nhìn thấy: môi trường xã hội, hoàn cảnh gia đình và cuộc sống tạo ra bạo động nhiều hơn dự kiến. Các nhà nghiên cứu tại TĐH Cincinnati, bang Ohio còn làm cho người ta phải tức cười khi quy trách nhiệm tội phạm cho chất chì, tìm thấy trong loại nước sơn rẻ tiền của các ngôi nhà ổ chuột, xâm nhập vào cơ thể trẻ con từ lúc mới ra đời... Ai cũng biết, nhiễm độc chì làm suy giảm khả năng học hỏi, nhưng quy trách nhiệm cho nó là nguyên nhân của tội phạm thì thật là kỳ cục...
PHỤNG CAO (Theo L’Express)
Nguồn: Báo Công an TP Hồ Chí Minh |