1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, Internet và mạng xã hội đã tạo ra môi trường giao tiếp, chia sẻ thông tin có tốc độ và phạm vi chưa từng có. Bên cạnh những giá trị tích cực, môi trường số cũng xuất hiện tình trạng thông tin chưa được kiểm chứng, thông tin giả mạo, xuyên tạc, cắt ghép, bóp méo sự kiện hoặc lợi dụng các vấn đề xã hội để tạo tâm lý hoài nghi, bất bình.
Ngày 22/10/2018, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 35-NQ/TW về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới. Nghị quyết xác định bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng gắn với bảo vệ Đảng, Cương lĩnh chính trị, đường lối của Đảng; bảo vệ Nhân dân, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, công cuộc đổi mới, lợi ích quốc gia - dân tộc và môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước.
Trong điều kiện hiện nay, yêu cầu đặt ra không chỉ là phát hiện và phản bác thông tin sai trái mà còn phải chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, có sức thuyết phục; nâng cao khả năng nhận diện và “sức đề kháng” thông tin của cán bộ, đảng viên và Nhân dân.
2. BẢO VỆ NỀN TẢNG TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG LÀ NHIỆM VỤ QUAN TRỌNG, THƯỜNG XUYÊN
Nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam là chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Bảo vệ nền tảng tư tưởng trước hết là bảo vệ tính đúng đắn, nhất quán của những nguyên lý nền tảng, đồng thời bảo vệ Cương lĩnh, đường lối và các quan điểm của Đảng được hình thành, bổ sung và phát triển trong thực tiễn cách mạng Việt Nam.
Nghị quyết số 35-NQ/TW xác định đây là nội dung cơ bản, hệ trọng, có ý nghĩa sống còn trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng; đồng thời là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân và cả hệ thống chính trị. Điều đó cho thấy bảo vệ nền tảng tư tưởng không nên được hiểu đơn thuần là hoạt động phản bác một bài viết hay một tài khoản trên mạng xã hội. Về bản chất, đây là quá trình tổng hợp, bao gồm:
- Nâng cao chất lượng nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn.
- Tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng.
- Chủ động cung cấp thông tin chính xác, chính thống.
- Phát hiện, nhận diện và phản bác thông tin sai trái.
- Phòng ngừa biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống.
- Nâng cao trách nhiệm của cán bộ, đảng viên khi tham gia môi trường số.
- Kết hợp giữa xây và chống, trong đó “xây” phải được coi là nền tảng lâu dài.
Một nền tảng tư tưởng chỉ có sức sống khi được giải thích bằng lập luận khoa học, được kiểm nghiệm qua thực tiễn và được chuyển hóa thành những giá trị cụ thể trong đời sống xã hội.
3. NHẬN DIỆN MỘT SỐ PHƯƠNG THỨC XUYÊN TẠC, PHÁT TÁN THÔNG TIN SAI LỆCH TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG
Không gian mạng tạo điều kiện để mỗi cá nhân trở thành người tiếp nhận, sản xuất và chia sẻ thông tin. Vì vậy, thông tin sai lệch có thể lan truyền rất nhanh nếu người sử dụng không kiểm chứng trước khi chia sẻ.
Thực tiễn cho thấy có thể gặp một số phương thức chủ yếu:
Thứ nhất, cắt ghép và đưa thông tin ra khỏi bối cảnh. Một câu nói, hình ảnh hoặc số liệu có thể bị tách khỏi hoàn cảnh ban đầu để tạo ra cách hiểu khác với nội dung thực tế.
Thứ hai, sử dụng thông tin thật để tạo ra kết luận sai. Đây là phương thức khó nhận diện hơn thông tin bịa đặt hoàn toàn. Một sự việc có thật được kết hợp với suy diễn, quy chụp hoặc những thông tin không được kiểm chứng để tạo nên nhận định phiến diện.
Thứ ba, khai thác các vấn đề xã hội nhạy cảm. Những vụ việc liên quan đến đất đai, môi trường, kinh tế, an sinh xã hội, tham nhũng, tiêu cực, cán bộ hoặc các vấn đề dân tộc, tôn giáo có thể bị lợi dụng để tạo tâm lý hoài nghi, kích động hoặc chia rẽ.
Thứ tư, giả mạo nguồn tin. Các tài khoản, hình ảnh, văn bản hoặc trang thông tin có thể được thiết kế gần giống nguồn chính thống nhằm tạo cảm giác đáng tin cậy.
Thứ năm, lợi dụng thuật toán và tâm lý đám đông. Những nội dung gây sốc, kích thích cảm xúc thường dễ nhận được tương tác cao. Nếu người sử dụng chia sẻ thông tin chỉ vì tiêu đề hoặc cảm xúc tức thời, thông tin chưa được kiểm chứng có thể nhanh chóng lan rộng.
Các cơ quan chức năng cũng đã chỉ ra tình trạng thông tin sai lệch, xuyên tạc, gây hoang mang hoặc kích động trên không gian mạng có thể tác động tiêu cực đến an ninh, trật tự và đời sống xã hội.
4. NHỮNG YÊU CẦU MỚI TRONG ĐẤU TRANH PHẢN BÁC CÁC QUAN ĐIỂM SAI TRÁI, THÙ ĐỊCH
Trong môi trường truyền thông số, phương thức đấu tranh cần chuyển từ tư duy “phản ứng sau khi thông tin xuất hiện” sang “chủ động thông tin và định hướng”.
Trước hết, cần bảo đảm tính nhanh chóng và chính xác. Khi một vấn đề phát sinh, nếu thông tin chính thống chậm được cung cấp, khoảng trống thông tin có thể bị lấp đầy bởi các nguồn tin thiếu kiểm chứng.
Thứ hai, phản bác phải dựa trên chứng cứ và lập luận. Một nội dung sai không nên chỉ được trả lời bằng nhận xét chung chung mà cần chỉ rõ sai ở đâu, căn cứ nào để xác định, thông tin chính xác là gì và người đọc có thể kiểm chứng ở đâu.
Thứ ba, cần phân biệt rõ giữa ý kiến phản biện chính sách hợp pháp với thông tin xuyên tạc, bịa đặt hoặc hành vi vi phạm pháp luật. Phản biện xã hội có tính xây dựng có thể cung cấp thêm góc nhìn để hoàn thiện chính sách; do đó, đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng phải gắn với việc tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của công dân theo quy định pháp luật.
Thứ tư, cần tăng cường năng lực truyền thông số. Không thể chỉ sử dụng phương thức tuyên truyền truyền thống để tiếp cận một môi trường mà video ngắn, infographic, podcast, livestream và các nền tảng mạng xã hội ngày càng phổ biến.
5. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC BẢO VỆ NỀN TẢNG TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG
Một là, tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục chính trị, tư tưởng và lý luận:
Giáo dục chính trị cần chuyển mạnh từ truyền đạt một chiều sang tăng cường trao đổi, giải thích và liên hệ thực tiễn. Những vấn đề lý luận cần được trình bày bằng ngôn ngữ dễ hiểu, gắn với những vấn đề mà cán bộ, đảng viên và Nhân dân quan tâm.
Đặc biệt, cần chú trọng thế hệ trẻ, học sinh, sinh viên và đội ngũ cán bộ trẻ. Mục tiêu không chỉ là giúp người học “biết” chủ trương, đường lối mà còn có khả năng phân tích nguồn tin, kiểm chứng dữ liệu và nhận diện thủ đoạn thao túng thông tin.
Hai là, chủ động xây dựng và lan tỏa thông tin tích cực:
“Xây” là giải pháp có ý nghĩa lâu dài. Cần tăng cường thông tin về những kết quả phát triển kinh tế - xã hội, cải cách hành chính, chuyển đổi số, bảo đảm an sinh xã hội, phòng chống tham nhũng, tiêu cực, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.
Thông tin tích cực phải bảo đảm tính chân thực, cụ thể và có kiểm chứng. Không nên biến tuyên truyền thành việc né tránh những hạn chế, khuyết điểm. Việc thừa nhận vấn đề, cung cấp thông tin đầy đủ và trình bày giải pháp xử lý sẽ tạo sức thuyết phục cao hơn.
Ba là, nâng cao kỹ năng nhận diện và kiểm chứng thông tin:
Có thể xây dựng quy trình đơn giản cho cán bộ, đảng viên và người sử dụng mạng xã hội:
Dừng lại, kiểm tra nguồn, kiểm tra thời gian, kiểm tra nội dung, đối chiếu nguồn chính thống, sau đó mới chia sẻ.
Đối với một thông tin nhạy cảm, cần kiểm tra tối thiểu ba yếu tố: nguồn phát hành, bằng chứng đi kèm và sự xác nhận của nguồn chính thống.
Đây là biện pháp thiết thực để hạn chế tình trạng vô tình tiếp tay cho thông tin sai lệch.
Bốn là, phát huy vai trò của báo chí và truyền thông chính thống:
Báo chí cần nâng cao tốc độ cung cấp thông tin, đồng thời tăng tính hấp dẫn của sản phẩm truyền thông. Không chỉ đưa tin về sự việc, báo chí cần giải thích bản chất, bối cảnh, nguyên nhân và căn cứ pháp lý của vấn đề.
Đối với những vấn đề phức tạp, việc sử dụng chuyên gia, dữ liệu, đồ họa thông tin và các hình thức truyền thông đa nền tảng sẽ giúp người đọc dễ tiếp cận và kiểm chứng.
Năm là, nâng cao trách nhiệm của cán bộ, đảng viên trên không gian mạng:
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu trong phát ngôn, chia sẻ và sử dụng mạng xã hội. Việc chia sẻ một thông tin chưa được kiểm chứng, dù xuất phát từ động cơ cá nhân hay thiện chí, vẫn có thể tạo hiệu ứng lan truyền ngoài dự kiến.
Quy định về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên cũng nhấn mạnh yêu cầu kiên định về chính trị, nâng cao bản lĩnh và trách nhiệm trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Sáu là, kết hợp giữa giải pháp tuyên truyền, giáo dục và pháp luật:
Đối với hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng, cần xử lý theo đúng quy định, bảo đảm khách quan, minh bạch và đúng thẩm quyền.
Luật An ninh mạng số 24/2018/QH14 được Quốc hội ban hành ngày 12/6/2018 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2019; Luật quy định về bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội trên không gian mạng và trách nhiệm của các chủ thể liên quan.
Luật cũng quy định cơ chế phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, xử lý thông tin và hành vi sử dụng không gian mạng xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội.
Do đó, công tác đấu tranh cần bảo đảm sự kết hợp giữa giáo dục, thuyết phục, định hướng, pháp luật, tránh tuyệt đối hóa một phương thức.
6. VAI TRÒ CỦA CÁN BỘ, CHIẾN SĨ CÔNG AN NHÂN DÂN
Đối với lực lượng Công an nhân dân, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng có mối quan hệ chặt chẽ với nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội và xây dựng lực lượng trong sạch, vững mạnh.
Cán bộ, chiến sĩ cần chủ động nghiên cứu, nắm tình hình tư tưởng, dư luận xã hội và những vấn đề phát sinh trên không gian mạng; đồng thời nâng cao khả năng phân tích, đánh giá nguồn tin, nhận diện phương thức phát tán thông tin sai lệch.
Trong thực hiện nhiệm vụ, cần chú trọng phương châm đúng pháp luật, đúng thẩm quyền, đúng đối tượng, đúng thông tin và đúng thời điểm. Mọi hoạt động xử lý thông tin phải dựa trên chứng cứ, căn cứ pháp luật và quy trình nghiệp vụ; đồng thời tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Bên cạnh đấu tranh, lực lượng Công an cần tăng cường tuyên truyền pháp luật, hướng dẫn người dân kỹ năng phòng ngừa lừa đảo, nhận diện thông tin giả và sử dụng mạng xã hội an toàn, có trách nhiệm.
7. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
Một là, tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan trong cung cấp, xác minh và xử lý thông tin sai lệch trên không gian mạng.
Hai là, xây dựng và cập nhật thường xuyên cơ sở dữ liệu thông tin, tài liệu lý luận và các luận cứ khoa học phục vụ công tác tuyên truyền, giải thích và phản bác.
Ba là, nâng cao năng lực truyền thông số của đội ngũ cán bộ làm công tác tuyên giáo, báo chí, giáo dục, Công an và các lực lượng có liên quan.
Bốn là, chú trọng đào tạo kỹ năng kiểm chứng thông tin, nhận diện tin giả và kỹ năng sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm cho cán bộ, đảng viên, học sinh, sinh viên và Nhân dân.
Năm là, tăng cường nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, kịp thời phát hiện những vấn đề mới xuất hiện trên không gian mạng để có phương thức tuyên truyền phù hợp.
Sáu là, trong xử lý các thông tin vi phạm, cần bảo đảm tính chính xác, khách quan, minh bạch và đúng quy định pháp luật; đồng thời phân biệt rõ thông tin sai sự thật, hành vi vi phạm pháp luật với những ý kiến phản biện, góp ý chính sách có tính xây dựng.
8. KẾT LUẬN
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới là nhiệm vụ vừa có tính chiến lược, vừa có tính thường xuyên. Nghị quyết số 35-NQ/TW đã xác định rõ vị trí, vai trò và yêu cầu của nhiệm vụ này trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, phương thức đấu tranh cần được đổi mới theo hướng chủ động, khoa học, thuyết phục và dựa trên chứng cứ. Trong đó, cần kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, giữa giáo dục và pháp luật, giữa thông tin chính thống và kỹ năng số của người dân.
Muốn phản bác có sức thuyết phục, trước hết phải có thông tin chính xác; muốn thông tin chính xác có sức lan tỏa, phải đổi mới phương thức truyền thông; muốn đấu tranh bền vững, phải nâng cao nhận thức, bản lĩnh và khả năng tự kiểm chứng thông tin của mỗi cán bộ, đảng viên và người dân.
Vì vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là nhiệm vụ của một lực lượng hay một cơ quan mà cần trở thành trách nhiệm thường xuyên của cả hệ thống chính trị, trong đó mỗi cán bộ, đảng viên phải là một chủ thể có trách nhiệm trong xây dựng môi trường thông tin lành mạnh, góp phần củng cố đồng thuận xã hội, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc và giữ vững ổn định chính trị, xã hội.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.
2. Quốc hội (2018), Luật An ninh mạng số 24/2018/QH14 ngày 12/6/2018, có hiệu lực từ ngày 01/01/2019.
3. Ban Chấp hành Trung ương, Nghị quyết số 21-NQ/TW về tăng cường củng cố, xây dựng tổ chức cơ sở đảng và nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên trong giai đoạn mới.
4. Bộ Chính trị, Nghị quyết số 28-NQ/TW về tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng đối với hệ thống chính trị trong giai đoạn mới.