Có những thời khắc của lịch sử không thể chỉ nhìn bằng con mắt của sự kiện, bởi đằng sau nó là số phận của cả một dân tộc, là mạch nguồn tinh thần đã nuôi dưỡng bao thế hệ người Việt Nam trong hành trình đi từ mất nước đến giành lại quyền được sống như một con người tự do. Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là một thời khắc như thế, bởi thắng lợi của cuộc cách mạng ấy không chỉ làm sụp đổ ách thống trị thực dân, phong kiến kéo dài hàng thập kỷ mà còn mở ra một kỷ nguyên mới, trong đó nhân dân Việt Nam từ thân phận nô lệ đã trở thành chủ thể của đất nước, và sự ra đời của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã xác lập một mốc phát triển có ý nghĩa vĩ đại nhất trong tiến trình lịch sử hàng nghìn năm của dân tộc. Các phát biểu tại Hội thảo khoa học quốc gia do Chính phủ và các cơ quan trung ương tổ chức năm 2025 đều nhấn mạnh rõ điều đó: Cách mạng Tháng Tám đã mở ra kỷ nguyên mới, khẳng định sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, tạo bước ngoặt lịch sử đưa dân tộc Việt Nam bước vào thời đại độc lập dân tộc gắn liền với khát vọng phát triển, thịnh vượng và tự cường.

Mít tinh Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 tại Quảng trường Nhà hát Lớn (19/8/1945). Ảnh Tư liệu tô màu

Ngay sau thắng lợi ấy, ngày 2/9/1945 tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc Tuyên ngôn Độc lập, long trọng tuyên bố trước quốc dân đồng bào và thế giới sự ra đời của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á, đồng thời đặt nền tảng pháp lý, tư tưởng và chính trị cho toàn bộ tiến trình xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước sau này. Bởi vậy, khi ai đó cố tình tách Cách mạng Tháng Tám khỏi Tuyên ngôn Độc lập, tách thắng lợi lịch sử ấy khỏi vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, hoặc tách sự ra đời của nhà nước mới khỏi khát vọng độc lập của hàng triệu người dân, họ không còn đang đối thoại với lịch sử nữa mà đang tìm cách làm mờ lịch sử để phục vụ một kết luận có sẵn.

Chính ở điểm đó, những luận điệu sai trái trên không gian mạng thường bắt đầu bằng vẻ ngoài tưởng như “khách quan”, “đa chiều”, thậm chí “nghiên cứu độc lập”, nhưng càng đọc kỹ càng thấy một logic rất quen thuộc: họ không đi từ sự thật đến nhận định, mà đi từ kết luận đến việc lựa chọn dữ kiện để biện minh cho kết luận ấy. Họ nói Cách mạng Tháng Tám chỉ là kết quả của “khoảng trống quyền lực” sau khi Nhật đầu hàng, như thể lịch sử có thể tự tạo ra chính quyền mới nếu không có sự chuẩn bị lâu dài về đường lối, lực lượng, tổ chức và nghệ thuật chớp thời cơ; họ gọi cuộc khởi nghĩa giành chính quyền là “cướp chính quyền” theo nghĩa tiêu cực, như thể hàng triệu con người đã vùng lên vì độc lập chỉ là một đám đông bị kích động; họ phủ nhận ý nghĩa thời đại của Cách mạng Tháng Tám, như thể từ mùa Thu 1945 đến nay dân tộc Việt Nam không hề có một Nhà nước mới, không hề có bản Hiến pháp đầu tiên, không hề có các cuộc kháng chiến vệ quốc và không hề có hành trình đổi mới, hội nhập, phát triển đầy gian nan nhưng rất đỗi tự hào. Những lập luận đó không chỉ sai về phương pháp lịch sử mà còn sai ngay từ nền tảng logic, bởi chúng cố tình xóa đi nhân tố quyết định của cách mạng là vai trò lãnh đạo của Đảng và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.

Cần nhìn nhận thẳng rằng, sự xuyên tạc ấy không còn dừng lại ở những bài viết dài, khô cứng như trước đây, mà đã được “đóng gói” rất linh hoạt trên không gian mạng bằng video ngắn, ảnh chế, bài đăng ẩn danh, bình luận dẫn dắt, podcast, thậm chí bằng deepfake và các công cụ AI tạo sinh khiến thật giả lẫn lộn, đúng sai khó phân biệt nếu người tiếp nhận thiếu bản lĩnh và thiếu kỹ năng kiểm chứng. Bộ Khoa học và Công nghệ đã chỉ rõ tin giả là những thông tin không chính xác, chưa được kiểm chứng, lan truyền trên không gian mạng và truyền thông xã hội, trong khi thực tế các thông tin sai lệch thường có xu hướng lan nhanh hơn tin thật; cùng lúc đó, cơ quan này cũng cảnh báo deepfake là công nghệ dùng AI để tái tạo hình ảnh, khuôn mặt, giọng nói, có thể tạo ra video giả rất giống thật chỉ từ một bức ảnh và vài giây âm thanh. Nói cách khác, không gian mạng hôm nay không chỉ là nơi chia sẻ thông tin, mà còn là mặt trận nơi sự thật bị thử thách từng giờ bởi tốc độ lan truyền, bởi kỹ thuật ngụy tạo và bởi tâm lý thích “chuyện lạ”, thích “góc nhìn ngược”, thích cảm giác mình đang biết một bí mật bị che giấu của không ít người dùng mạng.

Trong bối cảnh đó, việc bảo vệ sự thật lịch sử về Cách mạng Tháng Tám không thể chỉ hiểu như một yêu cầu tuyên truyền đơn tuyến, mà phải đặt đúng vị trí của nó trong nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ an ninh tư tưởng, an ninh văn hóa, an ninh thông tin và chủ quyền quốc gia trên không gian mạng. Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch là nhiệm vụ cơ bản, hệ trọng và thường xuyên; đồng thời, hệ thống văn bản mới về an ninh mạng và bảo mật dữ liệu tiếp tục khẳng định không gian mạng quốc gia là phần không gian mạng thuộc chủ quyền, quyền tài phán và quyền kiểm soát của Nhà nước Việt Nam, đặt hoạt động bảo vệ an ninh mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý thống nhất của Nhà nước. Những quy định này cho thấy rõ: đấu tranh trên không gian mạng không phải việc riêng của một cơ quan, càng không phải việc làm mang tính đối phó, mà là một cấu phần trực tiếp của năng lực quản trị quốc gia trong thời đại số.

Muốn đấu tranh có hiệu quả, trước hết phải làm cho sự thật lịch sử trở nên sống động, có sức lan tỏa và có khả năng tự “bảo vệ mình” bằng chính sức thuyết phục của nó. Truyền thông về Cách mạng Tháng Tám vì thế cần vượt ra khỏi lối kể truyền thống đơn thuần, để kết hợp chặt chẽ giữa tư liệu chuẩn xác, ngôn ngữ giàu hình ảnh, sản phẩm đa phương tiện, video ngắn, đồ họa dữ liệu, podcast lịch sử, triển lãm số và những câu chuyện người thật, việc thật gắn với Hà Nội, Huế, Sài Gòn, với Tuyên ngôn Độc lập, với 48 Hàng Ngang, với những ngày Tổng khởi nghĩa sục sôi của cả dân tộc. Khi lịch sử được kể như một dòng chảy sống động của con người, của hy sinh, của quyết tâm giành lại quyền sống, quyền tự do và quyền làm chủ, nó sẽ chạm vào trái tim người đọc mạnh hơn rất nhiều so với những lời lẽ khô cứng chỉ nhằm “đúng quy trình” về mặt tuyên truyền.

Bên cạnh truyền thông, giáo dục lịch sử phải được đặt ở vị trí then chốt, bởi một xã hội chỉ có thể miễn dịch với xuyên tạc khi công dân của xã hội ấy có năng lực phân tích thông tin, năng lực truy nguyên nguồn gốc dữ liệu và năng lực nhận diện thủ pháp đánh tráo khái niệm. Cần dạy lịch sử theo hướng làm rõ bối cảnh, nguyên nhân, diễn biến, kết quả và ý nghĩa của Cách mạng Tháng Tám, đồng thời chỉ ra vì sao các luận điệu phủ nhận sự kiện này là vô lý về mặt sử liệu, non yếu về mặt phương pháp và nguy hiểm về mặt chính trị. Cần để người học hiểu rằng nghiên cứu lịch sử chân chính luôn bắt đầu từ chứng cứ và phương pháp, còn xuyên tạc lịch sử thường bắt đầu từ một định kiến chính trị rồi tìm mọi cách cắt gọt sự thật cho vừa với định kiến đó. Khi thế hệ trẻ nắm được logic ấy, họ sẽ không dễ bị cuốn theo những lời tung hô “đa chiều” nhưng thực chất là một chiều hóa nhận thức.

Cuối cùng, đấu tranh trên không gian mạng phải được triển khai theo phương châm chủ động, kịp thời, có trọng tâm, có trọng điểm và có sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng chuyên trách, cơ quan báo chí, cơ quan tuyên giáo, cơ sở đào tạo và đội ngũ chuyên gia. Nghị định, luật và các chỉ đạo mới về an ninh mạng đều đã nêu rõ trách nhiệm phối hợp của doanh nghiệp, chủ quản hệ thống thông tin và tổ chức, cá nhân trong việc phát hiện, ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội; đồng thời yêu cầu thực hiện ngay biện pháp cần thiết khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, báo cáo trong thời hạn 24 giờ đối với một số hành vi xâm phạm nghiêm trọng, và phối hợp với lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng trong xử lý thông tin vi phạm. Những quy định này là cơ sở pháp lý để chuyển từ tư duy “đã xảy ra thì mới xử lý” sang tư duy “phát hiện sớm, phản ứng nhanh, chặn từ gốc”, bởi trong môi trường số, chậm một nhịp có thể đồng nghĩa với việc sự thật bị che phủ bởi hàng nghìn lượt chia sẻ và hàng vạn bình luận dẫn dắt.

Đấu tranh phản bác luận điệu phủ nhận ý nghĩa Cách mạng Tháng Tám, xét đến cùng, không phải là cuộc đối đầu với một vài bài viết sai trái đơn lẻ, mà là cuộc đấu tranh để giữ cho ký ức dân tộc không bị bẻ cong, cho niềm tin xã hội không bị làm nhòe, và cho nền tảng tư tưởng của Đảng không bị tấn công từ những lát cắt lịch sử bị cố ý xào nấu trên không gian mạng. Một dân tộc chỉ có thể đi xa khi hiểu đúng chặng đường mình đã đi qua; một chế độ chỉ có thể bền vững khi lịch sử của mình được kể đúng, hiểu đúng và gìn giữ đúng; và một đất nước chỉ có thể vững vàng trước sóng gió của thời đại số khi mỗi người dân biết trân trọng sự thật như trân trọng chính gốc rễ làm nên bản lĩnh Việt Nam. Bởi vậy, bảo vệ Cách mạng Tháng Tám hôm nay không phải để sống trong quá khứ, mà để đứng vững trong hiện tại và đi tới tương lai bằng trí tuệ, niềm tin và trách nhiệm lịch sử của cả một dân tộc đã từng làm nên mùa Thu cách mạng không thể lãng quên.