Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ Deepfake đang mang lại nhiều lợi ích cho đời sống kinh tế - xã hội, đồng thời cũng đặt ra những thách thức không nhỏ đối với công tác bảo đảm an ninh, trật tự.
Lợi dụng khả năng tạo ra hình ảnh, âm thanh và video giả mạo với độ chân thực cao của công nghệ Deepfake, các thế lực thù địch, phản động và phần tử cơ hội chính trị đã sử dụng nhiều thủ đoạn nhằm xuyên tạc hoạt động thực thi pháp luật của lực lượng Công an nhân dân, gây hoang mang dư luận, làm suy giảm niềm tin của nhân dân đối với các cơ quan bảo vệ pháp luật. Trước thực trạng đó, việc nhận diện các luận điệu xuyên tạc được tạo dựng bằng công nghệ Deepfake, đánh giá thực trạng công tác đấu tranh phản bác và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh trong tình hình hiện nay là yêu cầu cấp thiết, góp phần bảo vệ uy tín, hình ảnh của lực lượng Công an nhân dân và giữ vững an ninh, trật tự trên không gian mạng.
1. Nhận diện luận điệu xuyên tạc về hoạt động thực thi pháp luật của lực lượng Công an nhân dân trên không gian mạng bằng công nghệ Deepfake
Deepfake là công nghệ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là các mô hình học sâu (Deep Learning), để tạo ra hoặc chỉnh sửa hình ảnh, âm thanh, video theo hướng giả mạo nhưng có độ chân thực cao. Thông qua việc phân tích và học tập từ một lượng lớn dữ liệu có sẵn, công nghệ Deepfake có khả năng tái tạo khuôn mặt, giọng nói, cử chỉ và hành vi của một cá nhân, khiến người xem khó phân biệt được đâu là nội dung thật, đâu là nội dung được tạo dựng.
Những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của AI tạo sinh, việc tạo ra các sản phẩm Deepfake ngày càng trở nên dễ dàng, chi phí thấp và có thể thực hiện bởi cả những người không có nhiều kiến thức chuyên môn. Bên cạnh những ứng dụng tích cực trong lĩnh vực giải trí, giáo dục, truyền thông và sáng tạo nội dung, công nghệ Deepfake cũng đang bị các đối tượng xấu lợi dụng để thực hiện nhiều hành vi vi phạm pháp luật như lừa đảo, giả mạo thông tin, phát tán tin giả, bôi nhọ danh dự cá nhân và tiến hành các hoạt động chống phá Đảng, Nhà nước và lực lượng thực thi pháp luật trên không gian mạng.
Đối với lĩnh vực bảo đảm an ninh, trật tự, Deepfake trở thành công cụ nguy hiểm khi các đối tượng sử dụng để tạo ra các hình ảnh, video hoặc đoạn ghi âm giả mạo liên quan đến hoạt động thực thi pháp luật của các cơ quan chức năng. Điều này không chỉ gây khó khăn cho công tác xác minh thông tin mà còn tiềm ẩn nguy cơ tác động tiêu cực đến nhận thức của xã hội, làm suy giảm niềm tin của người dân đối với các cơ quan thực thi pháp luật, trong đó có lực lượng Công an nhân dân.
Công nghệ Deepfake được các đối tượng sử dụng để xuyên tạc hoạt động thực thi pháp luật của lực lượng CAND trên không gian mạng với các thủ đoạn sau:
Thứ nhất, xuyên tạc hoạt động tuần tra, kiểm soát và xử lý vi phạm giao thông của lực lượng Cảnh sát giao thông.
Các đối tượng thường tuyên truyền rằng việc tăng cường kiểm tra nồng độ cồn, kiểm soát tốc độ hoặc xử lý vi phạm giao thông là nhằm “tận thu”, “làm khó người dân” hoặc phục vụ lợi ích cá nhân của lực lượng thực thi pháp luật. Lợi dụng công nghệ Deepfake, các đối tượng có thể tạo dựng hoặc chỉnh sửa hình ảnh, video theo hướng làm sai lệch bản chất vụ việc, cắt bỏ các tình tiết liên quan đến hành vi vi phạm của người điều khiển phương tiện, từ đó tạo cảm giác lực lượng Công an xử lý thiếu khách quan hoặc lạm quyền. Điển hình, thời gian qua trên mạng xã hội đã xuất hiện nhiều đoạn video chỉ ghi lại một phần quá trình kiểm tra nồng độ cồn hoặc xử lý vi phạm giao thông nhưng cố tình lược bỏ nguyên nhân dẫn đến việc xử lý. Một số tài khoản còn sử dụng công nghệ AI để chỉnh sửa hình ảnh, lồng ghép âm thanh hoặc thêm các lời bình mang tính kích động nhằm tạo dư luận tiêu cực đối với lực lượng Cảnh sát giao thông.
Thứ hai, xuyên tạc hoạt động điều tra, xử lý các vụ án tham nhũng, kinh tế và chức vụ.
Đối với các vụ án lớn được dư luận quan tâm, các đối tượng thường đưa ra luận điệu cho rằng hoạt động điều tra, khởi tố, bắt giữ của lực lượng Công an không xuất phát từ yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm mà là kết quả của sự “đấu đá nội bộ”, “thanh trừng phe phái” hoặc phục vụ mục đích chính trị. Thông qua công nghệ Deepfake, các đối tượng tạo ra các đoạn ghi âm, hình ảnh hoặc phát ngôn giả mạo nhằm tạo dựng những “bằng chứng” không có thật để củng cố cho các nội dung xuyên tạc. Các nội dung này thường được phát tán trên các nền tảng mạng xã hội như Youtube, Tiktok, Facebook, Threads… và các diễn đàn, hội, nhóm kín trên không gian mạng.
Thứ ba, xuyên tạc công tác quản lý dân cư, căn cước và chuyển đổi số quốc gia.
Các đối tượng thường tuyên truyền rằng việc triển khai Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, căn cước công dân gắn chíp điện tử, tài khoản định danh điện tử VNeID hay các ứng dụng phục vụ chuyển đổi số là nhằm theo dõi, kiểm soát hoặc xâm phạm quyền riêng tư của người dân. Để làm tăng tính thuyết phục, các đối tượng có thể sử dụng Deepfake để tạo ra các video, hình ảnh hoặc phát ngôn giả mạo liên quan đến hoạt động quản lý dữ liệu dân cư, qua đó gây tâm lý hoang mang, lo ngại trong xã hội.
Thứ tư, lợi dụng các sai phạm cá biệt để xuyên tạc, bôi nhọ toàn lực lượng Công an nhân dân.
Khi xảy ra các vụ việc cán bộ, chiến sĩ Công an vi phạm kỷ luật hoặc vi phạm pháp luật, các đối tượng thường lợi dụng để quy kết, đánh đồng thành bản chất của toàn lực lượng. Trong nhiều trường hợp, công nghệ Deepfake được sử dụng để tạo thêm các nội dung giả mạo hoặc chỉnh sửa nội dung có thật nhằm khuếch đại mức độ nghiêm trọng của vụ việc. Từ những sai phạm mang tính cá biệt, các đối tượng cố tình dẫn dắt dư luận đi đến kết luận sai lệch rằng toàn bộ lực lượng Công an nhân dân đều tiêu cực, thiếu trách nhiệm hoặc không còn giữ được bản chất cách mạng.
Thứ năm, xuyên tạc hoạt động bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội của lực lượng Công an nhân dân.
Các đối tượng thường lợi dụng những vụ việc phức tạp liên quan đến an ninh, trật tự để tạo dựng các hình ảnh, video hoặc âm thanh giả mạo nhằm vu cáo lực lượng Công an vi phạm quyền con người, hạn chế quyền tự do dân chủ hoặc sử dụng các biện pháp không phù hợp trong quá trình thực thi nhiệm vụ. Mục đích của các luận điệu này là kích động tâm lý đối lập giữa Công an với nhân dân, làm suy giảm niềm tin của xã hội đối với lực lượng Công an nhân dân và tạo môi trường thuận lợi cho các hoạt động chống phá của các thế lực thù địch.
2. Kiên quyết đấu tranh, phản bác luận điệu xuyên tạc về hoạt động thực thi pháp luật của lực lượng Công an nhân dân trên không gian mạng bằng công nghệ Deepfake
Các biện pháp đấu tranh, phản bác luận điệu xuyên tạc về hoạt động thực thi pháp luật của lực lượng Công an nhân dân trên không gian mạng bằng công nghệ Deepfake cần được tổ chức đồng bộ, linh hoạt, trong đó cần tập trung vào các nội dung sau:
Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý về quản lý, sử dụng trí tuệ nhân tạo và phòng, chống hành vi lợi dụng công nghệ Deepfake để thực hiện các hoạt động chống phá trên không gian mạng.
Cần rà soát, nghiên cứu, bổ sung và hoàn thiện các quy định của pháp luật liên quan đến trí tuệ nhân tạo, dữ liệu số, xác thực điện tử và xử lý các hành vi sử dụng Deepfake nhằm phát tán thông tin sai sự thật, xuyên tạc hoạt động thực thi pháp luật của lực lượng Công an nhân dân. Đồng thời, tăng cường hiệu quả thực thi pháp luật, bảo đảm tính răn đe đối với các hành vi lợi dụng công nghệ mới để chống phá Đảng, Nhà nước và lực lượng Công an nhân dân.
Thứ hai, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức và kỹ năng nhận diện các thủ đoạn lợi dụng công nghệ Deepfake để xuyên tạc hoạt động thực thi pháp luật của lực lượng Công an nhân dân.
Tăng cường tuyên truyền, phổ biến cho cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân những kiến thức cơ bản về trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ Deepfake cũng như các phương thức, thủ đoạn mà các thế lực thù địch, phản động và phần tử cơ hội chính trị thường sử dụng để tạo dựng, phát tán thông tin sai sự thật, xuyên tạc hoạt động thực thi pháp luật của lực lượng Công an nhân dân trên không gian mạng.
Nội dung tuyên truyền cần tập trung hướng dẫn người dân nhận biết các dấu hiệu của sản phẩm Deepfake như hình ảnh, âm thanh, video có dấu hiệu bị chỉnh sửa, cắt ghép hoặc giả mạo; nâng cao kỹ năng kiểm chứng thông tin từ các nguồn chính thống trước khi tiếp nhận, bình luận hoặc chia sẻ trên mạng xã hội. Đồng thời, giúp người dân nhận thức rõ âm mưu, mục đích của các đối tượng khi lợi dụng Deepfake để kích động dư luận, làm suy giảm niềm tin của nhân dân đối với lực lượng Công an nhân dân và các cơ quan bảo vệ pháp luật.
Bên cạnh đó, cần đổi mới hình thức tuyên truyền theo hướng ngắn gọn, trực quan, dễ tiếp cận; phát huy hiệu quả của các nền tảng số, mạng xã hội, hệ thống báo chí và truyền thông trong lực lượng Công an nhân dân nhằm kịp thời cảnh báo các phương thức, thủ đoạn mới, góp phần nâng cao kĩ năng nhận diện của người dân trước các thông tin giả mạo, xuyên tạc trên không gian mạng.
Thứ ba, nâng cao chất lượng công tác nghiên cứu, dự báo chiến lược về các nguy cơ lợi dụng AI và Deepfake để chống phá lực lượng Công an nhân dân.
Thường xuyên theo dõi, phân tích các xu hướng phát triển của công nghệ AI và Deepfake; chủ động nhận diện các phương thức, thủ đoạn mới của các thế lực thù địch, phản động và các đối tượng xấu trên không gian mạng. Tăng cường tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận, phục vụ hiệu quả công tác tham mưu, chỉ đạo và tổ chức đấu tranh trong tình hình mới.
Thứ tư, xây dựng đội ngũ cán bộ Công an nhân dân có trình độ chuyên sâu về trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng và giám định dữ liệu số.
Tiếp tục quan tâm đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên sâu về trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, an ninh mạng, điều tra số và giám định dữ liệu điện tử, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao và các hoạt động lợi dụng Deepfake để chống phá trên không gian mạng. Chú trọng đào tạo đội ngũ cán bộ trực tiếp làm công tác an ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao theo hướng chuyên sâu, có khả năng phát hiện, phân tích, giám định và xử lý các sản phẩm Deepfake phục vụ công tác đấu tranh, phản bác các luận điệu xuyên tạc về hoạt động thực thi pháp luật của lực lượng Công an nhân dân trên không gian mạng.
Bên cạnh đó, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức cho cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân về những nguy cơ, tác hại của công nghệ Deepfake cũng như các phương thức, thủ đoạn lợi dụng Deepfake để xuyên tạc, chống phá lực lượng Công an nhân dân trên không gian mạng. Qua đó, nâng cao ý thức cảnh giác, khả năng nhận diện thông tin giả mạo và trách nhiệm của cán bộ, chiến sĩ trong tham gia đấu tranh, phản bác các thông tin sai sự thật, bảo vệ uy tín, hình ảnh của lực lượng Công an nhân dân.
Thứ năm, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và các phần mềm chuyên dụng phục vụ công tác phục vụ công tác nhận diện, bóc gỡ và vô hiệu hóa các sản phẩm Deepfake có nội dung xuyên tạc về hoạt động thực thi pháp luật của lực lượng Công an nhân dân trên không gian mạng.
Tiếp tục hiện đại hóa hệ thống trang thiết bị kỹ thuật, phần mềm phát hiện và giám định Deepfake, đáp ứng yêu cầu phát hiện sớm, xử lý nhanh các sản phẩm giả mạo trên không gian mạng. Đồng thời, khuyến khích nghiên cứu, phát triển các giải pháp công nghệ trong nước nhằm nâng cao tính chủ động trong bảo đảm an ninh mạng và đấu tranh phản bác các luận điệu xuyên tạc, bảo vệ uy tín, hình ảnh của lực lượng Công an nhân dân trong tình hình mới.
Thứ sáu, hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các lực lượng, cơ quan chức năng trong phát hiện, xử lý và phản bác luận điệu xuyên tạc về hoạt động thực thi pháp luật của lực lượng Công an nhân dân trên không gian mạng bằng công nghệ Deepfake.
Cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ, thống nhất giữa lực lượng Công an nhân dân, các cơ quan quản lý nhà nước về thông tin, truyền thông và các doanh nghiệp cung cấp nền tảng số trong quá trình phát hiện, xác minh, giám định, xử lý và phản bác các sản phẩm Deepfake có nội dung xuyên tạc. Trong đó, lực lượng An ninh mạng và PCTP sử dụng công nghệ cao giữ vai trò nòng cốt trong công tác nắm tình hình, phát hiện nguồn phát tán; lực lượng Kỹ thuật hình sự thực hiện giám định, xác thực chứng cứ điện tử; các cơ quan báo chí và truyền thông chủ động cung cấp thông tin chính thống, định hướng dư luận xã hội; các cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp công nghệ phối hợp ngăn chặn, gỡ bỏ kịp thời các nội dung vi phạm. Đồng thời, cần thiết lập quy trình phản ứng nhanh đối với các vụ việc có dấu hiệu sử dụng Deepfake để xuyên tạc hoạt động thực thi pháp luật của lực lượng Công an nhân dân, bảo đảm việc xác minh, cung cấp thông tin chính thống và xử lý vi phạm được thực hiện kịp thời, không để các thông tin sai sự thật lan truyền rộng rãi, gây tác động tiêu cực đến uy tín, hình ảnh của lực lượng Công an nhân dân và niềm tin của nhân dân đối với các cơ quan bảo vệ pháp luật.