Văn kiện Đại hội XIV xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực chính của phát triển; đồng thời đặt ra yêu cầu bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia, an ninh chế độ, an ninh văn hóa tư tưởng, an ninh mạng, an ninh dữ liệu và chủ quyền số quốc gia [1], [2]. Báo cáo chính trị tại Đại hội yêu cầu đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức công tác tư tưởng; nâng cao tính chiến đấu, tính giáo dục, tính thuyết phục; lãnh đạo tốt công tác tuyên truyền, báo chí, xuất bản, truyền thông; quản lý có hiệu quả an ninh mạng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số [2].

Tinh thần đổi mới đó tiếp tục được cụ thể hóa trong Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới, với phương châm “Chủ động - Sắc bén - Thuyết phục - Hiệu quả”; chuyển mạnh từ tư duy quản lý thông tin sang dẫn dắt nhận thức xã hội, kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, lấy “xây” làm gốc, “chống” là nhiệm vụ thường xuyên và lấy thuyết phục làm phương thức chủ đạo [5]. Đây là cơ sở trực tiếp để đổi mới công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng trong nhiệm kỳ Đại hội XIV.

Yêu cầu đặt ra không chỉ là sử dụng công nghệ mới hay tăng số lượng nội dung phản bác. Điều căn bản hơn là phải đổi mới tư duy, cách tổ chức lực lượng, phương thức nắm bắt tình hình, chất lượng thông tin và tiêu chí đánh giá hiệu quả. Mục tiêu cuối cùng không phải tạo ra nhiều bài viết hơn, mà làm cho tiếng nói chính thống đủ sức giải thích, thuyết phục và dẫn dắt; để cán bộ, đảng viên và Nhân dân có cơ sở nhận diện đúng sự thật, không bị thông tin giả và các thủ pháp thao túng chi phối.

1. Yêu cầu đổi mới từ sự biến đổi của không gian tư tưởng trong kỷ nguyên số

Không gian mạng ngày nay không chỉ là phương tiện truyền tải thông tin. Đó đã trở thành một không gian xã hội, nơi diễn ra các hoạt động giao tiếp, trao đổi lợi ích, tranh luận chính sách và hình thành những khuynh hướng tư tưởng. Trên đó, một chủ trương đúng có thể được giải thích đầy đủ nhưng cũng có thể bị tách khỏi bối cảnh; một hạn chế trong tổ chức thực hiện có thể được phản ánh khách quan nhưng cũng có thể bị phóng đại thành sai lầm về đường lối; một vụ việc cá biệt có thể bị quy kết thành bản chất của cả hệ thống.

Sự phát triển của các nền tảng xuyên biên giới và trí tuệ nhân tạo tiếp tục làm thay đổi cấu trúc của quá trình truyền thông. Mỗi người dùng vừa là người tiếp nhận, vừa có thể sản xuất và phát tán nội dung. Thuật toán đề xuất phân phối thông tin dựa trên hành vi tương tác, mối quan tâm và thói quen của từng người. Khi một người thường xuyên tiếp xúc với cùng một cách nhìn, định kiến có thể được củng cố, còn cơ hội tiếp cận thông tin khác chiều ngày càng thu hẹp.

Trí tuệ nhân tạo làm cho việc tạo ra văn bản, hình ảnh, giọng nói và video giả mạo ngày càng dễ dàng. Một nội dung sai lệch có thể được sản xuất hàng loạt, điều chỉnh cho từng nhóm đối tượng và phát tán đồng thời qua nhiều tài khoản. Nguy hiểm hơn, thông tin xuyên tạc không phải lúc nào cũng hoàn toàn bịa đặt. Nhiều trường hợp bắt đầu từ một phần sự thật, sau đó bị cắt xén, thay đổi ngữ cảnh hoặc gắn với những bình luận có chủ ý để dẫn người tiếp nhận đến một kết luận sai.

Các thế lực thù địch, phản động và phần tử cơ hội chính trị khai thác có chủ ý những đặc điểm đó. Thủ đoạn chống phá ngày càng ít biểu hiện dưới dạng phủ nhận trực diện, thô cứng. Thay vào đó, các đối tượng bám vào những vấn đề xã hội đang được quan tâm, những hạn chế trong quản lý, sai phạm của cán bộ, khó khăn trong đời sống hoặc chính sách mới chưa được giải thích đầy đủ để kích thích hoài nghi và bất mãn. Từ một sự việc có thật, họ từng bước đánh tráo bản chất với hiện tượng, cá nhân với tổ chức, hạn chế trong thực hiện với mục tiêu của đường lối; sau cùng hướng sự bức xúc của người dân vào việc phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

Thách thức còn nằm ở chỗ ranh giới giữa thông tin chưa đầy đủ, ý kiến khác biệt và nội dung xuyên tạc không phải lúc nào cũng bộc lộ rõ ngay từ đầu. Người đặt câu hỏi về một chính sách chưa hẳn có động cơ chống đối. Một ý kiến phê bình gay gắt vẫn có thể chứa đựng thông tin cần được kiểm tra. Ngược lại, có nội dung sử dụng giọng điệu ôn hòa, viện dẫn khái niệm khoa học hoặc nhân danh phản biện, nhưng thực chất được xây dựng trên dữ liệu giả, lập luận đánh tráo và mục tiêu chính trị rõ ràng. Nếu chỉ nhìn vào cách diễn đạt mà không xem xét căn cứ, phương pháp và mục đích của thông tin, rất dễ dẫn đến hai khuynh hướng: mất cảnh giác trước sự xuyên tạc tinh vi hoặc quy chụp những ý kiến phản ánh chính đáng.

Trên cơ sở thực hiện Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đã được triển khai ngày càng chủ động, đồng bộ và đạt nhiều kết quả quan trọng [3]. Nhiều thông tin sai trái, xuyên tạc được phát hiện, xử lý; lực lượng đấu tranh từng bước được củng cố; nội dung tích cực về đất nước, con người và thành tựu đổi mới được lan tỏa rộng rãi. Đại hội XIV đánh giá công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch đã được triển khai quyết liệt, đồng bộ, có hiệu quả [2].

Tuy nhiên, kết quả đó không cho phép bằng lòng với phương thức đang có. Nghị quyết số 25-NQ/TW đã thẳng thắn chỉ ra rằng nhận thức và trách nhiệm của một số cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu chưa đầy đủ; phương thức hoạt động chậm đổi mới; tư duy quản lý thông tin còn phổ biến; năng lực dẫn dắt nhận thức xã hội, dự báo và xử lý các vấn đề tư tưởng, dư luận xã hội còn hạn chế; việc ứng dụng công nghệ, dữ liệu và các công cụ kỹ thuật hiện đại chưa đồng bộ [5].

Trong thực tế, việc cung cấp thông tin có lúc còn chậm so với tốc độ lan truyền của tin đồn. Một số nội dung phản bác nặng về khẳng định, thiếu dữ kiện và chưa trả lời trực tiếp vấn đề người đọc quan tâm. Không ít bài viết nhắc lại quan điểm đúng nhưng chưa chỉ ra luận điểm sai ở đâu, sai về dữ kiện hay sai trong phương pháp suy luận. Việc nắm bắt dư luận đôi khi mới dừng ở thống kê số lượng tin, bài, lượt tương tác, chưa đi sâu phân tích nguyên nhân tâm lý và điều kiện xã hội làm nảy sinh một luồng ý kiến.

Cũng có nơi coi việc xử lý thông tin sai lệch là điểm kết thúc, trong khi căn nguyên làm nảy sinh hoài nghi hoặc bức xúc chưa được giải quyết. Nếu vấn đề thực tiễn vẫn tồn tại, một luận điệu xuyên tạc có thể bị bác bỏ ở thời điểm này nhưng sẽ trở lại dưới hình thức khác. Không một hoạt động truyền thông nào có thể thay thế trách nhiệm giải quyết những vấn đề chính đáng từ cuộc sống.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng vì vậy không thể đồng nhất với việc ngăn chặn hoặc gỡ bỏ thông tin xấu, độc. Công việc cốt lõi hơn là bảo vệ những giá trị khoa học, cách mạng và nhân văn của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của đường lối đổi mới; củng cố niềm tin bằng kết quả phát triển đất nước và chất lượng phục vụ Nhân dân. Phản bác luận điệu sai trái là nhiệm vụ quan trọng, nhưng chỉ bền vững khi được đặt trong tổng thể công tác xây dựng Đảng, hoàn thiện chính sách, giải quyết các vấn đề xã hội và giữ vững mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với Nhân dân.

Yêu cầu mới đặt ra là phải chuyển từ xử lý thông tin sau khi sự việc đã phát sinh sang chủ động nhận diện, dự báo và chuẩn bị phương án từ trước; từ tập trung phản bác nội dung sai sang đồng thời xây dựng môi trường thông tin lành mạnh; từ truyền đạt một chiều sang kết hợp cung cấp thông tin với lắng nghe, đối thoại và giải quyết vấn đề. Đây không chỉ là thay đổi về kỹ thuật truyền thông, mà là bước chuyển trong tư duy tiến hành công tác tư tưởng ở thời đại số.

2. Kết hợp chặt chẽ giữa bảo vệ, phản bác với kiến tạo và dẫn dắt nhận thức xã hội

Dẫn dắt nhận thức xã hội không phải là áp đặt một cách nhìn hoặc thay thế quyền suy xét của công chúng, mà là chủ động cung cấp thông tin chính xác, giải thích có căn cứ, tổ chức đối thoại và tạo điều kiện để mỗi người nhận diện đúng bản chất vấn đề, không bị thông tin giả và các thủ pháp thao túng chi phối. Đó là quá trình thuyết phục bằng sự thật, lý luận khoa học và thực tiễn, không phải bằng mệnh lệnh hay những kết luận có sẵn.

Điểm cốt lõi trong đổi mới công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là xác định đúng mục tiêu. Hiệu quả không thể chỉ đo bằng số bài viết đã đăng, số tài khoản đã xử lý hay số lượt chia sẻ nội dung tích cực. Những con số đó cần thiết cho quản lý hoạt động, nhưng chưa phản ánh đầy đủ sự chuyển biến trong nhận thức xã hội. Điều phải hướng tới là khả năng giữ vững sự thống nhất về tư tưởng trong Đảng, tăng cường đồng thuận xã hội, giúp người dân hiểu đúng vấn đề và củng cố niềm tin vào đường lối, chính sách cũng như năng lực tổ chức thực hiện.

Muốn vậy, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng phải đi trước một bước. Đi trước không có nghĩa là dự đoán mọi tình huống, mà là nhận ra sớm những vấn đề có thể tác động đến tư tưởng và tâm trạng xã hội. Một chính sách lớn sắp ban hành, một vụ việc phức tạp đang được xử lý, một hạn chế trong quản lý hoặc một vấn đề quốc tế liên quan đến lợi ích quốc gia đều có thể trở thành mục tiêu xuyên tạc. Nếu cơ quan có trách nhiệm chủ động chuẩn bị dữ liệu, luận cứ, người phát ngôn và phương án thông tin phù hợp, khoảng trống để tin giả chiếm lĩnh sẽ được thu hẹp.

Đổi mới còn phải bắt đầu từ nhận thức đúng về mối quan hệ giữa “xây” và “chống”. “Chống” là nhận diện, vạch rõ và bác bỏ những luận điểm sai trái, xuyên tạc; nhưng “xây” mới tạo nên nền tảng bền vững. Khi cán bộ, đảng viên và Nhân dân hiểu rõ giá trị của nền tảng tư tưởng, nắm được căn cứ của đường lối, có khả năng kiểm chứng thông tin và nhìn nhận vấn đề trong tính toàn diện, sức đề kháng trước sự xuyên tạc sẽ được nâng lên.

Nội dung “xây” không thể chỉ dừng ở việc nhắc lại những nguyên lý đã có. Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và lý luận về đường lối đổi mới cần được trình bày bằng ngôn ngữ của cuộc sống hôm nay, trả lời những câu hỏi đang đặt ra từ thực tiễn phát triển đất nước. Vì sao Việt Nam lựa chọn con đường xã hội chủ nghĩa? Phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa khác gì với việc tuyệt đối hóa thị trường? Làm thế nào để tăng trưởng nhanh nhưng không đánh đổi công bằng xã hội, văn hóa và môi trường? Vai trò lãnh đạo của Đảng được thể hiện như thế nào trong xây dựng Nhà nước pháp quyền, kiểm soát quyền lực và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân? Khi lý luận giải đáp được những vấn đề thực tiễn như vậy, nền tảng tư tưởng mới hiện diện sinh động trong đời sống xã hội.

Nội dung phản bác phải ngắn gọn nhưng không đơn giản, sắc bén nhưng không cực đoan. Một bài viết có tính chiến đấu không nằm ở số lượng từ ngữ lên án, mà ở khả năng chỉ ra chính xác luận điểm sai và chứng minh vì sao nó sai. Có nội dung sai từ dữ kiện ban đầu; có nội dung sử dụng sự thật nhưng suy diễn không hợp lý; có nội dung cố tình lược bỏ bối cảnh; cũng có nội dung đặt vấn đề đúng nhưng đưa ra kết luận phủ định cực đoan. Mỗi loại đòi hỏi một cách phản bác khác nhau. Nếu chỉ dùng một khuôn diễn đạt cho mọi trường hợp, bài viết có thể đúng về lập trường nhưng chưa đủ sức thuyết phục.

Thẳng thắn thừa nhận hạn chế cũng là yêu cầu của tính chiến đấu. Khi một khuyết điểm đã được thực tiễn chứng minh, việc né tránh hoặc giải thích khiên cưỡng chỉ làm suy giảm niềm tin. Cần làm rõ bản chất, nguyên nhân, trách nhiệm và biện pháp khắc phục; đồng thời phân biệt hạn chế trong tổ chức thực hiện với bản chất của chế độ, sai phạm của cá nhân với mục tiêu của tổ chức. Sự thật đầy đủ luôn có sức mạnh hơn một sự thật bị chọn lọc. Chính thái độ nhìn thẳng vào khuyết điểm và kiên quyết sửa chữa tạo nên cơ sở thực tiễn để phản bác những luận điệu quy chụp, xuyên tạc.

Công tác này cũng phải chuyển từ truyền đạt một chiều sang lắng nghe và đối thoại. Không gian mạng không chỉ là nơi các thế lực thù địch phát tán thông tin xấu, độc; đây còn là nơi Nhân dân phản ánh đời sống, bày tỏ mối quan tâm và cung cấp nhiều thông tin có giá trị. Đằng sau một luồng dư luận có thể là chính sách chưa được giải thích rõ, một quyền lợi chính đáng chưa được giải quyết hoặc cách ứng xử chưa phù hợp của cơ quan công quyền. Nắm tình hình tư tưởng mà không lắng nghe điều người dân thực sự muốn nói thì có thể nhận ra biểu hiện nhưng chưa chắc đã hiểu được nguyên nhân.

Vì vậy, phải phân biệt rõ ý kiến khác biệt, phản biện có căn cứ, thông tin chưa đầy đủ với hành vi cố ý bịa đặt, xuyên tạc hoặc thao túng có tổ chức. Không quy chụp người đặt câu hỏi, không biến tranh luận học thuật thành vấn đề về lập trường chính trị; nhưng cũng không thể nhân danh phản biện xã hội để hợp thức hóa hành vi giả mạo, vu cáo, kích động và xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Ranh giới phải được xác định bằng căn cứ, hành vi và hậu quả cụ thể, không bằng cảm tính.

Đổi mới phương thức còn đòi hỏi phải hiểu đúng đối tượng tiếp nhận. Không thể sử dụng một sản phẩm thông tin giống nhau cho mọi nhóm công chúng. Cán bộ, đảng viên cần những luận cứ có hệ thống; thanh niên, sinh viên quan tâm nhiều hơn đến cách chính sách tác động trực tiếp tới tương lai của họ; người lao động cần thông tin rõ ràng về những vấn đề thiết thân; người Việt Nam ở nước ngoài cần được tiếp cận nguồn tin kịp thời, tin cậy và phù hợp với bối cảnh sinh sống. Mỗi nền tảng số lại có đặc điểm riêng về hình thức, độ dài, tốc độ và thói quen tương tác. Giữ vững nguyên tắc không có nghĩa là giữ nguyên một cách diễn đạt trong mọi hoàn cảnh.

Cách đánh giá hiệu quả cũng phải thay đổi. Một nội dung có nhiều lượt xem chưa chắc đã tạo ra nhận thức đúng; một bài viết ít người đọc nhưng tiếp cận đúng nhóm đang bị tác động có thể đem lại giá trị lớn. Cần quan tâm đến tốc độ phản ứng, mức độ tiếp cận đúng đối tượng, khả năng làm rõ vấn đề, sự thay đổi của thảo luận xã hội và kết quả xử lý nguyên nhân phát sinh dư luận. Khi hiệu quả được đo bằng chuyển biến nhận thức, mức độ đồng thuận và niềm tin của Nhân dân, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng mới tránh được bệnh hình thức và chạy theo số lượng.

Nói đến cùng, đổi mới là chuyển từ tâm thế đi sau để xử lý thông tin sang năng lực chủ động tham gia định hình quá trình nhận thức; từ phản bác đơn lẻ sang kết hợp giữa giải thích, thuyết phục, đối thoại và hành động thực tiễn. Điều này phù hợp với tinh thần Đại hội XIV về phát huy vai trò của Đảng trong kiến tạo tư duy phát triển, định hình chiến lược, thúc đẩy đồng thuận xã hội và khơi dậy khát vọng vươn mình của dân tộc [2].

3. Xây dựng thế trận bảo vệ nền tảng tư tưởng chủ động, đồng bộ, vững chắc trên không gian mạng

Đổi mới tư duy chỉ có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành năng lực tổ chức thực hiện.

Trước hết, phải nâng cao trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu. Bảo vệ nền tảng tư tưởng trên không gian mạng là nhiệm vụ thường xuyên của công tác xây dựng Đảng, không phải công việc riêng của cơ quan tuyên giáo, báo chí hay lực lượng chuyên trách. Mỗi cơ quan, đơn vị phải chịu trách nhiệm về chất lượng thông tin trong lĩnh vực mình quản lý; chủ động phát hiện những vấn đề có thể tác động đến tư tưởng và dư luận; kịp thời cung cấp dữ liệu, giải thích chính sách và xử lý hạn chế thuộc trách nhiệm của mình.

Cần xây dựng quy trình phối hợp rõ ràng từ phát hiện vấn đề, kiểm chứng thông tin, đánh giá mức độ ảnh hưởng đến lựa chọn phương thức xử lý. Vấn đề có thể giải thích phải được giải thích; phản ánh đúng phải được tiếp thu; thông tin sai phải được cải chính; luận điệu xuyên tạc phải được phản bác; hành vi vi phạm pháp luật phải được xử lý theo đúng thẩm quyền. Sự phân định này giúp tránh cả sự chậm trễ, né tránh trước thông tin xấu, độc và việc hành chính hóa những tranh luận bình thường trong xã hội.

Hai là, tổ chức lại việc cung cấp thông tin chính thống theo hướng chủ động, kịp thời và sát nhu cầu của công chúng. Khoảng trống thông tin thường không tồn tại lâu trên không gian mạng. Khi nguồn chính thống chưa lên tiếng, suy đoán và tin đồn sẽ nhanh chóng xuất hiện. Đến khi thông tin chính xác được công bố, cơ quan chức năng có thể phải đối diện với một cách hiểu đã lan rộng và bị cảm xúc chi phối. Chủ động thông tin vì thế không chỉ là yêu cầu của truyền thông mà còn là biện pháp phòng ngừa từ sớm.

Quy định số 216-QĐ/TW ngày 22/8/2026 của Ban Bí thư về đặt hàng cung cấp thông tin cho cơ sở đã xác định yêu cầu cung cấp thông tin chính thống, chính xác, kịp thời, đúng định hướng; mở rộng sản phẩm tới trang thông tin điện tử, nền tảng số, mạng xã hội, ứng dụng trên Internet, viễn thông và các phương thức tương tác điện tử [6]. Đây là cơ sở để chuyển từ cung cấp những gì cơ quan có sẵn sang cung cấp những gì thực tiễn và từng nhóm công chúng thực sự cần. Mỗi sản phẩm phải xác định rõ đối tượng, mục tiêu, địa bàn, phương thức phân phối và kết quả cần đạt; khắc phục tình trạng nội dung dàn trải, trùng lặp, được sản xuất nhưng ít được tiếp cận hoặc sử dụng.

Ba là, đổi mới nội dung và cách thức phản bác. Mỗi bài viết phải trả lời được một vấn đề cụ thể, có luận điểm rõ, dữ kiện chính xác và cách diễn đạt phù hợp. Cần giảm lối viết nặng về khẩu hiệu, liệt kê thành tích hoặc khẳng định một chiều. Đối với những vấn đề phức tạp, cần huy động nhà khoa học, chuyên gia và cán bộ thực tiễn cùng tham gia; không để người thiếu chuyên môn giải thích thay cho cơ quan chịu trách nhiệm. Thông tin chính thống phải đáng tin cậy trước khi có thể trở thành nguồn dẫn dắt.

Việc phản bác cần gắn với giải quyết nguyên nhân làm phát sinh nhận thức sai lệch. Nếu thông tin sai xuất phát từ việc chính sách chưa được giải thích đầy đủ thì phải làm rõ chính sách. Nếu dư luận nảy sinh từ một vụ việc có thật thì phải công khai kết quả xử lý trong phạm vi pháp luật cho phép. Nếu luận điệu được xây dựng trên dữ liệu giả thì phải đưa ra dữ liệu có thể kiểm chứng. Lập luận chỉ thực sự có sức nặng khi đứng trên nền tảng sự thật và trách nhiệm.

Bốn là, nâng cao năng lực phân tích, dự báo trên cơ sở dữ liệu và công nghệ. Việc thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia cần được gắn với yêu cầu hiện đại hóa công tác tư tưởng [4]. Các công cụ phân tích dữ liệu có thể hỗ trợ nhận diện chủ đề đang được quan tâm, phát hiện sự gia tăng bất thường của một luồng thông tin, xác định phương thức lan truyền và cảnh báo nội dung giả mạo. Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ tổng hợp, phân loại, kiểm tra chéo và chuyển đổi nội dung sang nhiều hình thức.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ cung cấp tín hiệu và khả năng hỗ trợ; việc đánh giá bản chất chính trị, pháp lý và xã hội vẫn phải do con người thực hiện và chịu trách nhiệm. Không nên đồng nhất mức độ lan truyền với mức độ nguy hiểm, cũng không thể lấy cảm xúc tích cực hay tiêu cực làm căn cứ duy nhất để đánh giá nội dung. Một vấn đề được thảo luận nhiều có thể phản ánh nhu cầu thông tin chính đáng. Một ý kiến phê bình mạnh chưa chắc là xuyên tạc. Ngược lại, nội dung có lượng tương tác ban đầu thấp nhưng được phát tán có tổ chức, nhằm vào nhóm đối tượng đặc thù, vẫn có thể gây tác động lâu dài. Công nghệ phải phục vụ cho sự đánh giá sâu hơn, không thay thế tư duy phân tích.

Quá trình thu thập và khai thác dữ liệu phải tuân thủ pháp luật, đúng thẩm quyền, đúng mục đích, bảo đảm an ninh, an toàn dữ liệu và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Tính đúng đắn, minh bạch và có trách nhiệm trong từng biện pháp thực hiện cũng là một bộ phận tạo nên sức thuyết phục của công tác tư tưởng.

Năm là, xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu của môi trường số. Người làm công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng phải có bản lĩnh chính trị, nền tảng lý luận vững, đồng thời hiểu truyền thông số, tâm lý xã hội, pháp luật và công nghệ. Họ cần có khả năng phát hiện vấn đề, kiểm chứng dữ liệu, nhận diện sai lầm trong lập luận, dự báo phản ứng xã hội và diễn đạt những vấn đề phức tạp bằng ngôn ngữ rõ ràng. Có kiến thức nhưng không hiểu công chúng thì khó thuyết phục; nắm kỹ thuật truyền thông nhưng yếu lý luận thì dễ chạy theo sự chú ý nhất thời.

Cần coi trọng đội ngũ chuyên gia có uy tín, có khả năng tham gia tranh luận và giải đáp những vấn đề mới. Cùng một luận điểm đúng, nhưng nếu được trình bày bằng giọng áp đặt, khô cứng thì khó đi vào nhận thức. Ngược lại, sự gần gũi về hình thức không thể bù đắp cho sự hời hợt về nội dung. Công tác đào tạo phải giúp cán bộ kết hợp được độ vững của lý luận với sự tự nhiên, linh hoạt trong diễn đạt.

Sáu là, hoàn thiện cơ chế phối hợp và phát huy vai trò của Nhân dân. Cơ quan tham mưu của Đảng, cơ quan quản lý nhà nước, báo chí, cơ sở nghiên cứu, cơ sở giáo dục, lực lượng vũ trang, tổ chức chính trị – xã hội và đội ngũ trí thức cần có cơ chế phối hợp thường xuyên. Mỗi lực lượng có thế mạnh riêng: cơ quan quản lý nắm dữ liệu và chính sách; nhà khoa học có khả năng phân tích; báo chí có năng lực truyền tải; cơ sở nắm sát tâm tư của Nhân dân; lực lượng chuyên trách có điều kiện phát hiện hoạt động chống phá. Nếu hoạt động riêng rẽ, thông tin dễ chậm và phân tán; nếu phối hợp đúng, mỗi vấn đề có thể được xử lý từ cả phương diện nhận thức, truyền thông, quản lý và pháp luật.

Nghị quyết số 25-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030, công tác tư tưởng được vận hành thống nhất, thông suốt từ Trung ương đến cơ sở, trên cả không gian thực và không gian số; xây dựng hệ thống thông tin, dữ liệu và nền tảng số dùng chung, phục vụ nắm tình hình, phân tích, dự báo, cảnh báo sớm và điều phối xử lý các vấn đề tư tưởng, dư luận xã hội [5]. Đây là định hướng quan trọng để khắc phục sự chia cắt giữa công tác tư tưởng trên thực tế với hoạt động trên môi trường số, giữa tuyên truyền với nắm bắt dư luận, giữa cung cấp thông tin với giải quyết vấn đề.

Nhân dân vừa là đối tượng phục vụ, vừa là chủ thể tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Khi người dân có khả năng kiểm chứng thông tin, có điều kiện tiếp cận nguồn tin chính xác và được phản hồi những kiến nghị chính đáng, sức đề kháng xã hội trước thông tin sai lệch sẽ được nâng lên. Niềm tin không thể hình thành chỉ bằng tuyên truyền; nó được bồi đắp từ sự thống nhất giữa lời nói với hành động, giữa chủ trương với kết quả tổ chức thực hiện.

Bảy là, phát huy vai trò của lực lượng Công an nhân dân và các cơ sở đào tạo Công an nhân dân. Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng gắn trực tiếp với nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia, an ninh chính trị nội bộ, an ninh mạng và trật tự, an toàn xã hội. Lực lượng Công an cần chủ động phát hiện hoạt động lợi dụng không gian mạng để xuyên tạc, kích động, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gây mất ổn định chính trị; đồng thời phối hợp cung cấp thông tin đã được kiểm chứng về những vụ việc phức tạp, không để tin giả và suy diễn dẫn dắt dư luận.

Việc áp dụng biện pháp pháp luật phải căn cứ vào hành vi, tính chất, mức độ và hậu quả cụ thể; không đồng nhất ý kiến trái chiều, phản biện có căn cứ với hoạt động chống phá, nhưng cũng không để các đối tượng lợi dụng quyền tự do ngôn luận để giả mạo, vu cáo, kích động hoặc xâm phạm an ninh quốc gia. Mọi biện pháp phải được tiến hành đúng thẩm quyền, đúng pháp luật; đồng thời bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật điều tra, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Các học viện, trường Công an nhân dân, trong đó có Học viện CSND, cần tăng cường nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn mới về bảo vệ nền tảng tư tưởng trong môi trường số; cung cấp luận cứ khoa học phục vụ nhận diện, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Nội dung đào tạo, bồi dưỡng cần bổ sung kiến thức về truyền thông số, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, nhận diện thao túng thông tin và xử lý tình huống tư tưởng trên không gian mạng.

Hoạt động giảng dạy cần gắn với tình huống thực tế, giúp học viên rèn luyện khả năng phân biệt giữa ý kiến phản biện, thông tin chưa đầy đủ, tin giả và hoạt động tuyên truyền chống Nhà nước; biết kiểm tra nguồn tin, đánh giá chứng cứ số, xây dựng luận cứ phản bác và lựa chọn cách ứng xử phù hợp với từng trường hợp. Đồng thời, mỗi cán bộ, giảng viên và học viên phải giữ gìn phẩm chất, kỷ luật, văn hóa ứng xử trên không gian mạng. Không thể bảo vệ uy tín của Đảng, Nhà nước bằng những phát ngôn thiếu chuẩn mực, thông tin chưa được kiểm chứng hoặc cách tranh luận áp đặt.

Đổi mới công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV là yêu cầu khách quan của công tác xây dựng Đảng trong thời đại số. Sự đổi mới ấy phải bắt đầu từ tư duy, được thể hiện trong chất lượng nội dung, tốc độ cung cấp thông tin, năng lực dự báo, phương thức đối thoại và hiệu quả dẫn dắt nhận thức xã hội.

Công nghệ có thể giúp phát hiện sớm hơn, phân tích nhanh hơn và truyền tải rộng hơn, nhưng không thay thế được bản lĩnh chính trị, năng lực lý luận, thái độ trung thực và tinh thần trách nhiệm. Cơ sở vững chắc nhất để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng vẫn là đường lối đúng đắn, bộ máy hoạt động hiệu lực, đội ngũ cán bộ gương mẫu và những kết quả cụ thể trong phục vụ Nhân dân. Khi thông tin chính thống đi trước, sự thật được trình bày thuyết phục, ý kiến chính đáng được tôn trọng và những vấn đề thực tiễn được giải quyết kịp thời, các luận điệu sai trái, thù địch sẽ khó có điều kiện chi phối nhận thức xã hội.

Tài liệu tham khảo

[1]. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng (2026), Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

[2]. Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII (2026), Báo cáo chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

[3]. Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.

[4]. Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

[5]. Bộ Chính trị (2026), Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới.

[6]. Ban Bí thư (2026), Quy định số 216-QĐ/TW ngày 22/8/2026 về đặt hàng cung cấp thông tin cho cơ sở.

Thiếu tá, TS Phạm Văn Thiệu
Khoa Nghiệp vụ điều tra hình sự, Học viện CSND