Trong quá trình lãnh đạo cách mạng và nghị quyết các Đại hội Đảng luôn xác định hai nhiệm vụ chiến lược của cách mạng Việt Nam là xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Đảng luôn luôn quan tâm, chăm lo xây dựng, phát triển, hiện đại hóa lực lượng vũ trang nhân dân đủ sức mạnh đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của bối cảnh tình hình, đặc biệt là trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc từ Đại hội XIV.
Hiện nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của toàn cầu hóa, cuộc Cách mạng 5.0 và quá trình chuyển đổi số quốc gia, các thách thức an ninh phi truyền thống đang nổi lên ngày càng đa dạng, phức tạp và khó dự báo. Các vấn đề như an ninh mạng, tội phạm công nghệ cao, khủng bố, dịch bệnh, biến đổi khí hậu, thiên tai, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước hay các hoạt động chống phá trên không gian mạng đã và đang tác động trực tiếp đến ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội và sự phát triển bền vững của đất nước. Những nguy cơ này không còn bó hẹp trong phạm vi lãnh thổ hay lĩnh vực truyền thống, mà có tính xuyên quốc gia, lan truyền nhanh và ảnh hưởng sâu rộng tới mọi mặt đời sống xã hội. Điều đó đòi hỏi lực lượng Công an nhân dân phải không ngừng đổi mới tư duy, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, chủ động thích ứng và làm chủ khoa học - công nghệ hiện đại để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Hưởng ứng phong trào thi đua “Ba nhất”, thanh niên Công an nhân dân thể hiện tinh thần bản lĩnh, xung phong “Gần dân nhất”, đồng hành cùng người dân trong mọi tình huống - Nguồn: baochinhphu.vn
Trong bối cảnh ấy, thanh niên Công an nhân dân chính là lực lượng giữ vai trò đặc biệt quan trọng, là đội ngũ tiên phong trong công cuộc chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và bảo vệ an ninh quốc gia trên các mặt trận mới. Với bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thần xung kích, khát vọng cống hiến và khả năng tiếp cận nhanh với tri thức, công nghệ hiện đại, thanh niên Công an nhân dân không chỉ là lực lượng kế cận chiến lược của ngành Công an mà còn là nhân tố quyết định trong việc nhận diện, phòng ngừa và đấu tranh hiệu quả với các mối đe dọa an ninh phi truyền thống. Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, sứ mệnh của thanh niên Công an nhân dân không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ bình yên cuộc sống của Nhân dân, mà còn phải tiên phong làm chủ không gian mạng, ứng dụng khoa học - công nghệ, lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo, góp phần xây dựng lực lượng Công an nhân dân thật sự tinh, gọn, mạnh, hiện đại, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Thuật ngữ an ninh phi truyền thống được đề cập đến vào những năm 80 thế kỷ XX, sử dụng nhiều trong thập niên đầu thế kỷ XXI. An ninh phi truyền thống trở thành một thuật ngữ phổ biến trong các hội nghị, diễn đàn khu vực, quốc tế, hợp tác song phương, đa phương giữa các quốc gia, các tổ chức cũng như các chủ thể khác trong quan hệ quốc tế đương đại. Tuy nhiên, trên thế giới hiện nay có khá nhiều cách hiểu, quan niệm về an ninh phi truyền thống. Tùy thuộc vào cách nhìn nhận, góc độ, lĩnh vực tiếp cận, hoàn cảnh cụ thể mà từng nhà nghiên cứu đưa ra quan niệm khác nhau về an ninh phi truyền thống.
Tại Hội nghị thượng đỉnh lần thứ sáu giữa các nước thuộc Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và Trung Quốc tại Phnôm Pênh (Campuchia) ngày 01/11/2002, an ninh phi truyền thống được hiểu là những vấn đề về các loại tội phạm xuyên quốc gia, đặc biệt là tội phạm khủng bố và ma túy đe dọa an ninh khu vực và thế giới; đồng thời, tạo ra những thách thức mới đối với hòa bình, ổn định trong và ngoài khu vực.
Sau đó, an ninh phi truyền thống được sử dụng rộng rãi, phổ biến trên nhiều diễn đàn quốc tế thảo luận về các vấn đề chính trị, kinh tế - xã hội; trong chiến lược quốc phòng - an ninh của nhiều quốc gia - dân tộc cũng như trong hợp tác an ninh của nhiều khu vực và thế giới. Nhìn nhận vấn đề dưới lăng kính của tổ chức quốc tế, theo Liên Hợp quốc, an ninh phi truyền thống bao gồm các lĩnh vựclà: kinh tế, lương thực, sức khỏe, môi trường, con người, cộng đồng và chính trị…
Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và truyền thông xã hội đã nhanh chóng giúp con người tiếp cận với nhiều thông tin, đồng thời đặt ra nhiều thách thức mới đối với bảo đảm an ninh và trật tự. Tại Việt Nam, tính đến năm 2026, có khoảng 85,6 triệu người sử dụng Internet, tương đương hơn 84% dân số, cho thấy mức độ phổ cập rất cao của không gian mạng trong đời sống xã hội. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển đó, các nguy cơ an ninh phi truyền thống ngày càng gia tăng và trở nên phức tạp hơn. Cụ thể, trong năm 2025, Việt Nam ghi nhận khoảng 552.000 cuộc tấn công mạng vào các hệ thống thông tin, trong đó hơn 52% cơ quan, doanh nghiệp chịu thiệt hại trực tiếp . Riêng trong 8 tháng đầu năm 2025, đã có hơn 1.500 vụ lừa đảo qua mạng với tổng thiệt hại ước tính hơn 1.660 tỷ đồng . Bên cạnh đó, theo báo cáo của Viettel Cyber Security, chỉ trong một quý năm 2025, Việt Nam ghi nhận hơn 6,5 triệu tài khoản cá nhân bị đánh cắp, hàng trăm nghìn cuộc tấn công từ chối dịch vụ (DDoS) và hàng nghìn tên miền giả mạo nhằm mục đích lừa đảo . Ở phạm vi toàn cầu, thiệt hại do tội phạm mạng được ước tính lên tới khoảng 10.000 tỷ USD mỗi năm, vượt xa nhiều loại tội phạm truyền thống .
Tính chất nguy hiểm của các mối đe dọa an ninh phi truyền thống không chỉ biểu hiện ở mức độ hủy hoại, sự tàn phá của nó đối với cuộc sống của con người mà còn đặt ra nhiều thách thức đối với sự ổn định xã hội, sự tồn vong của cả cộng đồng; thậm chí còn làm nảy sinh các vấn đề về an ninh quân sự. Các thảm họa thiên nhiên, động đất, sóng thần, bão lụt, dịch bệnh, cạn kiệt tài nguyên… ngày càng thách thức các thành tựu của khoa học - công nghệ hiện đại và khả năng, nỗ lực của con người.Khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm công nghệ cao, những vấn đề tài chính, an ninh năng lượng, an ninh lương thực… đang thách thức năng lực, khả năng điều hành của các chính phủ, sự vững chắc của các thể chế chính trị và các nền kinh tế, kể cả nền kinh tế giàu mạnh nhất cũng như tính khả thi, bền vững của các liên kết quốc tế.
Nội hàm của vấn đề an ninh phi truyền thống mang tính chất “động”, có thể thay đổi theo quá trình vận động phát triển của kinh tế - xã hội, cũng như không gian, điều kiện khách quan của từng quốc gia, khu vực và cộng đồng mà có những điểm khác nhau nhất định. Việc xác định những vấn đề cụ thể nào đó trong nội hàm của vấn đề an ninh phi truyền thống chỉ mang ý nghĩa tương đối, nhằm phục vụ cho việc hoạch định, xây dựng đường lối, chính sách, chiến lược an ninh của đất nước và những cam kết an ninh song phương, đa phương trong hợp tác, liên kết quốc tế; mặt khác, để so sánh sự khác biệt vấn đề an ninh phi truyền thống của từng quốc gia, từng khu vực và trên toàn thế giới.
Thiếu tướng Phan Xuân Tuy phát biểu tại Hội thảo Nhận diện thực trạng an ninh phi truyền thống. Nguồn: cand.com.vn
Hiện nay, thanh niên Công an chiếm hơn 50% quân số của toàn lực lượng và có mặt ở tất cả các lĩnh vực công tác Công an. Thanh niên Công an nhân dân là lực lượng xung kích, nòng cốt trong sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội; đồng thời là bộ phận quan trọng của thế hệ trẻ Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, cách mạng công nghiệp lần thứ tư và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ hiện nay, những thách thức từ an ninh phi truyền thống đang tác động trực tiếp, sâu rộng đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó thanh niên Công an nhân dân vừa là lực lượng chịu ảnh hưởng, vừa là chủ thể trực tiếp tham gia phòng ngừa, đấu tranh và ứng phó với các mối đe dọa này. Những nguy cơ như biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh, tội phạm công nghệ cao, an ninh mạng, ô nhiễm môi trường, khủng bố quốc tế, ma túy xuyên quốc gia, chiến tranh thông tin và sự chống phá của các thế lực thù địch trên không gian mạng đã đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn, năng lực nghiệp vụ và trách nhiệm của thanh niên Công an nhân dân trong giai đoạn mới.
Đối với lĩnh vực chính trị - tư tưởng, những tác động của an ninh phi truyền thống đang ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức, lý tưởng cách mạng và bản lĩnh chính trị của một bộ phận thanh niên Công an nhân dân. Trong điều kiện bùng nổ internet và mạng xã hội, các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị triệt để lợi dụng không gian mạng để tuyên truyền xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước; bóp méo hình ảnh lực lượng Công an nhân dân; kích động tư tưởng cực đoan, tâm lý bất mãn, hoài nghi trong xã hội. Thanh niên Công an nhân dân là lực lượng trẻ, năng động, thường xuyên tiếp cận môi trường thông tin đa chiều nên nếu thiếu bản lĩnh, thiếu khả năng “tự đề kháng” về tư tưởng sẽ rất dễ bị tác động bởi các quan điểm sai trái, độc hại. Không những vậy, áp lực công việc, sự chống phá trên không gian mạng cùng những cám dỗ vật chất trong cơ chế thị trường cũng có thể làm suy giảm ý chí phấn đấu, ảnh hưởng đến phẩm chất đạo đức, lối sống và tinh thần phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân của một bộ phận thanh niên trong lực lượng.
Về lĩnh vực văn hóa - xã hội, thanh niên Công an nhân dân chịu tác động mạnh mẽ từ xu hướng hội nhập quốc tế và giao lưu văn hóa toàn cầu. Bên cạnh những giá trị tích cực, các sản phẩm văn hóa độc hại, lối sống thực dụng, đề cao chủ nghĩa cá nhân, tư tưởng hưởng thụ, xa rời truyền thống dân tộc đang từng ngày len lỏi vào đời sống của giới trẻ nói chung và thanh niên Công an nhân dân nói riêng. Điều đó có thể dẫn đến tình trạng lệch chuẩn về đạo đức, giảm sút tinh thần trách nhiệm, thiếu ý thức rèn luyện và phấn đấu. Đặc biệt, trong môi trường công tác đặc thù của lực lượng Công an nhân dân, nếu thanh niên không thường xuyên tu dưỡng phẩm chất cách mạng, rèn luyện tác phong chính quy, kỷ luật nghiêm minh thì sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín, hình ảnh của lực lượng trong lòng Nhân dân. Mặt khác, các tệ nạn xã hội, ma túy, cờ bạc trực tuyến, tín dụng đen và các loại hình tội phạm mới trên không gian mạng cũng đang hướng đến đối tượng thanh niên với thủ đoạn ngày càng tinh vi, phức tạp, tạo ra những nguy cơ lớn đối với công tác giáo dục, quản lý và xây dựng lực lượng.
Bộ trưởng Lương Tam Quang và Bí thư Thứ nhất Trung ương Đoàn Bùi Quang Huy trao Chứng nhận và biểu trưng tặng các "Gương mặt trẻ Công an tiêu biểu" năm 2024 - Nguồn: congan.hatinh.gov.vn
Đối với lĩnh vực an ninh trật tự, thanh niên Công an nhân dân là lực lượng trực tiếp đối mặt với những thách thức của an ninh phi truyền thống. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và chuyển đổi số đã làm xuất hiện nhiều loại tội phạm mới như tội phạm mạng, tội phạm sử dụng công nghệ cao, lừa đảo xuyên quốc gia, đánh cắp dữ liệu, phát tán mã độc, tấn công hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia. Các đối tượng phản động, khủng bố và tội phạm quốc tế lợi dụng không gian mạng để tuyên truyền chống phá Đảng, Nhà nước, kích động biểu tình, gây rối an ninh trật tự, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến ổn định chính trị và đời sống xã hội. Trong bối cảnh đó, thanh niên Công an nhân dân vừa phải nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, khả năng làm chủ khoa học - công nghệ hiện đại, vừa phải giữ vững bản lĩnh chính trị, tinh thần cảnh giác cách mạng để chủ động phát hiện, đấu tranh ngăn chặn hiệu quả các nguy cơ đe dọa an ninh quốc gia. Đồng thời, những thách thức từ thiên tai, dịch bệnh, biến đổi khí hậu cũng đặt lên vai lực lượng thanh niên Công an nhân dân trách nhiệm to lớn trong công tác cứu hộ, cứu nạn, bảo đảm an ninh trật tự, hỗ trợ Nhân dân ổn định cuộc sống trong các tình huống khẩn cấp, nguy hiểm.
Từ thực tiễn trên cho thấy, những tác động của an ninh phi truyền thống đối với thanh niên Công an nhân dân đang ngày càng sâu sắc và toàn diện, đòi hỏi phải có những giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao vai trò, trách nhiệm và năng lực của lực lượng thanh niên trong phòng ngừa, đấu tranh, ứng phó với các mối đe dọa an ninh phi truyền thống hiện nay. Để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ đó, cần tập trung vào một số giải pháp chủ yếu sau:
Một là, nâng cao nhận thức, bản lĩnh chính trị và trách nhiệm của thanh niên Công an nhân dân đối với nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia trong tình hình mới. Đây là giải pháp mang ý nghĩa nền tảng, quyết định đến chất lượng, hiệu quả công tác của thanh niên Công an nhân dân trước các thách thức an ninh phi truyền thống. Cần đẩy mạnh giáo dục chính trị tư tưởng, giáo dục truyền thống vẻ vang của lực lượng Công an nhân dân; thường xuyên quán triệt các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về bảo vệ an ninh quốc gia và phòng chống các mối đe dọa an ninh phi truyền thống. Đồng thời, tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thanh niên; nâng cao khả năng nhận diện và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng; xây dựng cho thanh niên Công an nhân dân bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thần “vì nước quên thân, vì dân phục vụ”, sẵn sàng nhận và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao.
Hai là, chủ động nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, năng lực khoa học - công nghệ cho thanh niên Công an nhân dân nhằm đáp ứng yêu cầu đấu tranh với các loại tội phạm và nguy cơ an ninh phi truyền thống. Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ hiện đại, thanh niên Công an nhân dân cần không ngừng học tập, nghiên cứu, làm chủ khoa học - công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin, an ninh mạng, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu số và các phương tiện kỹ thuật nghiệp vụ hiện đại. Chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ thanh niên có trình độ chuyên sâu về phòng chống tội phạm công nghệ cao, an ninh mạng, điều tra số và bảo vệ bí mật nhà nước trên không gian mạng. Đồng thời, nâng cao kỹ năng xử lý tình huống, khả năng phối hợp liên ngành, ứng phó với thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ cứu nạn và các tình huống an ninh khẩn cấp nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại do các mối đe dọa an ninh phi truyền thống gây ra.
Ba là, phát huy vai trò xung kích, sáng tạo của thanh niên Công an nhân dân trong công tác tuyên truyền, vận động Nhân dân tham gia phòng ngừa, đấu tranh với các nguy cơ an ninh phi truyền thống. Đây là giải pháp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm xây dựng thế trận an ninh nhân dân vững chắc từ cơ sở. Thanh niên Công an nhân dân cần chủ động bám sát địa bàn, gần dân, sát dân, tích cực tuyên truyền nâng cao nhận thức của Nhân dân về các phương thức, thủ đoạn của tội phạm công nghệ cao, lừa đảo trên không gian mạng, tệ nạn ma túy, buôn bán người, thông tin xấu độc và các nguy cơ từ an ninh phi truyền thống. Đồng thời, phát huy hiệu quả các mô hình thanh niên tình nguyện, thanh niên xung kích vì cộng đồng, tham gia hỗ trợ Nhân dân phòng chống thiên tai, dịch bệnh, bảo vệ môi trường, góp phần xây dựng hình ảnh đẹp của người chiến sĩ Công an nhân dân bản lĩnh, nhân văn, vì Nhân dân phục vụ.
Bốn là, tăng cường xây dựng tổ chức Đoàn Thanh niên Công an nhân dân vững mạnh, thực sự là môi trường rèn luyện, cống hiến và trưởng thành của tuổi trẻ Công an. Cần đổi mới nội dung, phương thức hoạt động Đoàn theo hướng thiết thực, hiệu quả, gắn với yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự an toàn xã hội trong tình hình mới. Đẩy mạnh các phong trào thi đua học tập, rèn luyện, nghiên cứu khoa học, cải cách hành chính, chuyển đổi số trong lực lượng Công an nhân dân; xây dựng đội ngũ cán bộ Đoàn có bản lĩnh, trí tuệ, nhiệt huyết và trách nhiệm. Đồng thời, quan tâm chăm lo đời sống vật chất, tinh thần, tạo điều kiện để thanh niên Công an nhân dân phát huy năng lực, sở trường, yên tâm công tác và cống hiến lâu dài cho sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc.
Năm là, mở rộng hợp tác, giao lưu, học tập kinh nghiệm quốc tế cho thanh niên Công an nhân dân trong phòng ngừa và ứng phó với các mối đe dọa an ninh phi truyền thống. Trong bối cảnh các nguy cơ an ninh phi truyền thống mang tính toàn cầu và xuyên quốc gia, việc tăng cường hợp tác quốc tế có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Cần tạo điều kiện cho thanh niên Công an nhân dân tham gia các chương trình đào tạo, hội thảo, diễn đàn quốc tế về an ninh mạng, phòng chống tội phạm công nghệ cao, phòng chống khủng bố, cứu hộ cứu nạn và ứng phó biến đổi khí hậu. Đồng thời, chủ động học tập kinh nghiệm, tiếp thu thành tựu khoa học - công nghệ tiên tiến của các quốc gia trên thế giới để vận dụng phù hợp vào thực tiễn công tác bảo vệ an ninh quốc gia ở Việt Nam. Qua đó góp phần xây dựng lực lượng thanh niên Công an nhân dân chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong thời kỳ mới.
Tài liệu tham khảo:
1. Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội.
3. C.Mác và Ph.Ăng ghen Toàn tập (2002), Nxb CTQG, Hà Nội.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV (2026), Văn phòng Trung ương Đảng, Hà Nội.
5. Trần Văn Trình: “An ninh phi truyền thống - Những thách thức mang tính toàn cầu”, 2006, http://ca.cand.com.vn/vi-vn/thoisuxahoi/thoiluan/2006/8/ 79352.cand, truy cập ngày 24/7/2011.
6. Nguyễn Vũ Tùng, Tiếp cận thách thức an ninh phi truyền thống, Tạp chí Những vấn đề kinh tế và chính trị thế giới, số 4 (144), 2008.
7. Lê Văn Cương, Tác động của nhân tố an ninh phi truyền thống đối với văn hóa và con người ở một số nước Đông Á, Tạp chí Thông tin Khoa học xã hội, số 9-2008.
8. Hồ Châu (chủ nhiệm), Mối đe dọa an ninh phi truyền thống và tác động của nó đến quan hệ quốc tế hiện nay. Báo cáo tổng hợp đề tài khoa học cấp bộ, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2006.
9. Nguyễn Vũ Tùng: Tiếp cận thách thức an ninh phi truyền thống, Tạp chí Những vấn đề kinh tế và chính trị thế giới, số 4 (144), 2008, tr. 8-10.
10. Tạ Minh Tuấn: “Hợp tác Mỹ - Trung Quốc trong lĩnh vực an ninh phi truyền thống”, Tạp chí Nghiên cứu quốc tế, số 3-2008, tr. 87.
11. Lê Văn Cương: “Tác động của nhân tố an ninh phi truyền thống đối với văn hóa và con người ở một số nước Đông Á”, Tạp chí Thông tin Khoa học xã hội, số 9-2008, tr. 9.