Bên cạnh những thuận lợi, không gian mạng cũng xuất hiện nhiều thông tin chưa được kiểm chứng, thông tin không đầy đủ hoặc bị cắt ghép, diễn giải sai lệch về hoạt động của lực lượng CSGT. Một số nội dung có thể bắt nguồn từ sự thiếu hiểu biết về quy định pháp luật, từ việc tiếp nhận thông tin một chiều hoặc từ những trải nghiệm cá nhân; trong khi đó, cũng có những nội dung được cố ý tạo dựng, xuyên tạc hoặc lan truyền nhằm gây hiểu nhầm về chủ trương, chính sách pháp luật và hoạt động thực thi nhiệm vụ của lực lượng chức năng.

Thông tin sai lệch về lực lượng CSGT có thể xuất hiện dưới nhiều dạng khác nhau. Trước hết là việc đưa thông tin không đầy đủ về vụ việc, chỉ lựa chọn một hình ảnh hoặc một đoạn video có lợi cho một cách diễn giải nhất định nhưng không cung cấp toàn bộ diễn biến. Dạng thông tin này không nhất thiết hoàn toàn giả mạo nhưng có thể dẫn tới nhận thức không đầy đủ về vụ việc.

Thứ hai là suy diễn hoặc gán ghép thông tin, trong đó một sự việc xảy ra ở địa bàn, thời điểm khác được sử dụng để minh họa cho một vụ việc khác hoặc một cá nhân cụ thể. Việc thiếu thông tin xác minh về thời gian, địa điểm, chủ thể và bối cảnh có thể làm người tiếp nhận hiểu sai bản chất sự việc.

Thứ ba là thông tin xuyên tạc quy định pháp luật hoặc quy trình xử lý vi phạm, chẳng hạn như đưa ra cách hiểu không chính xác về thẩm quyền kiểm tra, kiểm soát, điều kiện xử lý vi phạm, việc sử dụng trang thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ hoặc trách nhiệm của người tham gia giao thông. Nếu những nội dung này được chia sẻ rộng rãi mà không được giải thích kịp thời, có thể ảnh hưởng đến nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật.

Thứ tư là cá biệt hóa sai phạm của một cá nhân thành nhận định đối với toàn lực lượng. Một hành vi vi phạm của cán bộ, chiến sĩ cần được xem xét, xác minh và xử lý theo quy định. Tuy nhiên, việc từ một trường hợp cụ thể suy diễn thành nhận định chung về toàn bộ lực lượng có thể tạo ra cách nhìn phiến diện từ người dân. Ngoài ra, sự phát triển của công nghệ chỉnh sửa hình ảnh, video và trí tuệ nhân tạo tạo thêm khả năng làm thay đổi nội dung hình ảnh, âm thanh hoặc tạo ra nội dung tổng hợp có hình thức giống thông tin thật. Điều này đòi hỏi công tác xác minh, kiểm chứng và cung cấp thông tin chính thống phải được chú trọng hơn.

Trong bối cảnh trên, để nâng cao hiệu quả công tác thông tin, tuyên truyền và phản bác thông tin sai lệch về lực lượng CSGT trên không gian mạng trong thời gian tới cần làm tốt các nội dung sau:

Một là, chủ động xây dựng và cung cấp thông tin chính thống về hoạt động của lực lượng CSGT. Các đơn vị CSGT cần duy trì thường xuyên các kênh thông tin chính thống, cập nhật kịp thời những nội dung người dân quan tâm như quy định pháp luật mới, tình hình giao thông, phương án phân luồng giao thông, kết quả xử lý các vụ việc nổi bật và hoạt động bảo đảm TTATGT. Đối với các vụ việc được dư luận quan tâm, cần chủ động xác minh và cung cấp thông tin trong phạm vi phù hợp, bảo đảm chính xác, khách quan, đúng thẩm quyền và không ảnh hưởng đến quá trình xác minh, xử lý vụ việc. Thông tin chính thống cần được trình bày rõ ràng, dễ hiểu, hạn chế thuật ngữ chuyên môn không cần thiết.

Hai là, đổi mới nội dung và phương thức tuyên truyền trên không gian mạng. Cần nghiên cứu đặc điểm của từng nền tảng để xây dựng sản phẩm truyền thông phù hợp. Bên cạnh tin, bài truyền thống, cần tăng cường video ngắn, đồ họa thông tin, sơ đồ, tình huống mô phỏng, hỏi - đáp pháp luật và các nội dung giải thích trực quan. Đối với những vấn đề thường gây tranh luận như xử lý vi phạm về tốc độ, nồng độ cồn, dừng đỗ sai quy định, xử phạt qua hệ thống giám sát giao thông..., có thể xây dựng các chuyên mục giải thích ngắn gọn “quy định nói gì”, “Cảnh sát giao thông xử lý như thế nào”, “người dân cần thực hiện gì”. Cách tiếp cận này giúp chuyển nội dung pháp luật từ hình thức phổ biến một chiều sang hình thức giải thích, tương tác và hướng dẫn.

Ba là, xây dựng cơ chế theo dõi, phát hiện và xác minh thông tin sai lệch. Cần hình thành cơ chế theo dõi các nền tảng mạng xã hội, kịp thời phát hiện những nội dung có lượng tương tác lớn hoặc liên quan trực tiếp đến hoạt động của lực lượng CSGT. Trên cơ sở đó, phân loại theo mức độ: thông tin chính xác; thông tin chưa đầy đủ; thông tin chưa được kiểm chứng; thông tin sai lệch và nội dung có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Đối với thông tin chưa chính xác nhưng xuất phát từ nhầm lẫn, cần ưu tiên giải thích và cung cấp thông tin đúng. Đối với nội dung cố ý xuyên tạc, giả mạo hoặc vi phạm pháp luật, cần phối hợp với cơ quan có thẩm quyền để xác minh, xử lý theo quy định. Việc phản bác phải dựa trên chứng cứ, tài liệu và quy định pháp luật cụ thể, tránh tranh luận cảm tính hoặc sử dụng ngôn ngữ gây đối đầu không cần thiết.

Bốn là, tăng cường ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo trong phân tích thông tin trên không gian mạng. Trước khối lượng thông tin ngày càng lớn, việc theo dõi thủ công khó có thể đáp ứng yêu cầu. Vì vậy, cần từng bước ứng dụng các công cụ phân tích dữ liệu, xử lý ngôn ngữ tự nhiên và trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ phát hiện xu hướng thông tin, xác định nội dung có lượng tương tác bất thường, phân loại chủ đề và hỗ trợ xác định những vấn đề cần kiểm chứng. Tuy nhiên, công nghệ chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ. Việc kết luận một thông tin là sai lệch, xác định trách nhiệm của chủ thể đăng tải hoặc quyết định biện pháp xử lý vẫn cần dựa trên quá trình kiểm chứng của con người và quy định pháp luật. Đồng thời, phải chú trọng bảo đảm an toàn dữ liệu, quyền riêng tư và các yêu cầu về bảo vệ thông tin trong quá trình ứng dụng công nghệ.

Năm là, nâng cao năng lực truyền thông số cho cán bộ, chiến sĩ CSGT. Cán bộ, chiến sĩ thực hiện nhiệm vụ cần được trang bị kiến thức cơ bản về truyền thông số, kỹ năng cung cấp thông tin, kỹ năng nhận diện thông tin sai lệch, kỹ năng xử lý tình huống truyền thông và kỹ năng sử dụng các nền tảng số. Đặc biệt, cán bộ làm nhiệm vụ thông tin, tuyên truyền cần có khả năng kết hợp kiến thức nghiệp vụ CSGT với kiến thức pháp luật và kỹ năng truyền thông. Cùng với đó, cần xây dựng quy trình nội bộ về tiếp nhận, xác minh, tham mưu và cung cấp thông tin đối với những vụ việc được dư luận quan tâm. Quy trình rõ ràng sẽ góp phần hạn chế tình trạng thông tin chậm, thiếu thống nhất hoặc thiếu căn cứ.

Trong điều kiện không gian mạng ngày càng có ảnh hưởng sâu rộng đến nhận thức và hành vi xã hội, công tác thông tin, tuyên truyền và phản bác thông tin sai lệch về lực lượng CSGT có ý nghĩa quan trọng đối với việc nâng cao hiệu quả bảo đảm TTATGT và củng cố mối quan hệ giữa lực lượng thực thi pháp luật với Nhân dân. Thông tin chính xác, kịp thời, minh bạch và dễ tiếp cận không chỉ giúp người dân hiểu đúng về hoạt động của lực lượng CSGT mà còn góp phần hạn chế khoảng trống thông tin và khả năng lan truyền của những nội dung sai lệch.

Về lâu dài, hiệu quả của công tác thông tin, tuyên truyền trên không gian mạng không chỉ được đánh giá bằng số lượng tin, bài được đăng tải mà quan trọng hơn là khả năng cung cấp đúng thông tin mà xã hội cần, giải thích rõ những vấn đề người dân quan tâm, kịp thời làm rõ thông tin chưa chính xác và góp phần hình thành môi trường thông tin lành mạnh, có trách nhiệm. Đây là một trong những yêu cầu quan trọng để lực lượng CSGT thích ứng với phương thức truyền thông mới, nâng cao hiệu quả công tác và đáp ứng yêu cầu bảo đảm TTATGT trong tình hình hiện nay.

Thiếu tá Nguyễn Anh Văn - Khoa Cảnh sát giao thông