Giảng dạy pháp luật trong các trường Công an nhân dân không chỉ có nhiệm vụ trang bị tri thức pháp lý mà còn góp phần hình thành thế giới quan khoa học, bản lĩnh chính trị, ý thức thượng tôn pháp luật và năng lực nhận diện, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Bài viết tập trung làm rõ vai trò của giảng dạy pháp luật trong đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; nhận diện một số quan điểm sai trái, thù địch thường tác động đến lĩnh vực pháp luật và hoạt động tư pháp; phân tích những vấn đề đặt ra trong hoạt động giảng dạy pháp luật tại Học viện Cảnh sát nhân dân; từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy pháp luật gắn với đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong giai đoạn hiện nay.

1. Đặt vấn đề

Đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam và bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc. Trong bối cảnh hiện nay, các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị triệt để lợi dụng không gian mạng, các diễn đàn quốc tế, các vấn đề dân chủ, nhân quyền, pháp quyền, tự do ngôn luận, hoạt động tư pháp để xuyên tạc đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, phủ nhận thành tựu xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Đối với lực lượng Công an nhân dân, yêu cầu đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị, tư tưởng mà còn gắn trực tiếp với chức năng bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, đấu tranh phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật. Trong đó, Học viện Cảnh sát nhân dân là cơ sở giáo dục đại học trọng điểm của lực lượng Công an nhân dân, có nhiệm vụ đào tạo đội ngũ cán bộ cảnh sát có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, trình độ pháp luật, nghiệp vụ và năng lực thực tiễn đáp ứng yêu cầu công tác trong tình hình mới.

Giảng dạy pháp luật tại Học viện Cảnh sát nhân dân vì vậy không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt các quy định của pháp luật. Hoạt động này còn phải góp phần xây dựng niềm tin khoa học vào đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; hình thành năng lực phân tích, đánh giá các vấn đề pháp lý – chính trị; giúp học viên nhận diện đúng bản chất của các quan điểm sai trái, thù địch liên quan đến pháp luật, quyền con người, hoạt động tố tụng, tổ chức bộ máy nhà nước và hoạt động bảo vệ pháp luật.

Trong điều kiện thông tin trên không gian mạng ngày càng đa chiều, nhiều học viên có thể tiếp cận nhanh chóng với các luồng quan điểm khác nhau, trong đó có không ít thông tin sai lệch, phiến diện hoặc bị cắt ghép, bóp méo. Nếu hoạt động giảng dạy pháp luật chỉ thiên về cung cấp kiến thức lý thuyết, thiếu gắn kết với thực tiễn đấu tranh tư tưởng, thì khó có thể tạo ra “sức đề kháng” về chính trị, pháp lý cho người học. Do đó, nâng cao hiệu quả giảng dạy pháp luật gắn với đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch tại Học viện Cảnh sát nhân dân là yêu cầu cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn.

2. Vai trò của giảng dạy pháp luật trong đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch

Một là, giảng dạy pháp luật góp phần trang bị nền tảng nhận thức chính trị - pháp lý đúng đắn cho học viên.

Pháp luật là công cụ quan trọng để Nhà nước quản lý xã hội, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, pháp luật vừa thể hiện ý chí của nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng, vừa là phương tiện bảo đảm công bằng, dân chủ, kỷ cương và trật tự xã hội.

Thông qua giảng dạy các học phần như Lý luận nhà nước và pháp luật, Luật Hiến pháp, Luật Hình sự, Luật Tố tụng hình sự, Luật Hành chính, Pháp luật về quyền con người, giảng viên có điều kiện làm rõ bản chất, vai trò của pháp luật xã hội chủ nghĩa; mối quan hệ giữa quyền và nghĩa vụ; giữa tự do cá nhân và lợi ích chung; giữa bảo vệ quyền con người với bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội. Đây là cơ sở quan trọng giúp học viên có nhận thức đúng, tránh bị tác động bởi các luận điệu tuyệt đối hóa quyền cá nhân, đối lập quyền con người với lợi ích quốc gia, dân tộc hoặc phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và xã hội.

Hai là, giảng dạy pháp luật giúp học viên nhận diện bản chất pháp lý của các quan điểm sai trái, thù địch.

Các quan điểm sai trái, thù địch trong lĩnh vực pháp luật thường không xuất hiện dưới dạng phủ nhận trực diện mà được che đậy bằng các khái niệm có vẻ khách quan, tiến bộ như “dân chủ”, “nhân quyền”, “xã hội dân sự”, “tự do báo chí”, “tự do ngôn luận”, “độc lập tư pháp”. Tuy nhiên, đằng sau đó là các luận điệu xuyên tạc bản chất chế độ, phủ nhận thành tựu bảo đảm quyền con người ở Việt Nam, xuyên tạc hoạt động tư pháp, kích động chống đối hoặc gây mất niềm tin vào hệ thống pháp luật.

Hoạt động giảng dạy pháp luật có vai trò giúp học viên phân biệt giữa phản biện xã hội mang tính xây dựng với quan điểm sai trái, thù địch; giữa thực hiện quyền tự do dân chủ hợp pháp với hành vi lợi dụng quyền tự do dân chủ để xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; giữa yêu cầu bảo vệ quyền con người với hành vi lợi dụng quyền con người để can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia.

Ba là, giảng dạy pháp luật góp phần hình thành kỹ năng lập luận, phản bác và bảo vệ quan điểm đúng đắn.

Đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch không thể chỉ dựa vào khẩu hiệu hoặc sự phủ định đơn giản. Hoạt động này đòi hỏi người cán bộ Công an nhân dân phải có tri thức pháp luật vững chắc, khả năng lập luận chặt chẽ, biết sử dụng căn cứ chính trị, pháp lý và thực tiễn để phân tích, chứng minh và thuyết phục. Vì vậy, trong quá trình giảng dạy, giảng viên cần hướng dẫn học viên biết cách đọc, phân tích, đánh giá thông tin; biết nhận diện thủ đoạn cắt ghép, suy diễn, đánh tráo khái niệm; biết sử dụng quy định của Hiến pháp, pháp luật và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên để phản bác các luận điệu sai trái.

Bốn là, giảng dạy pháp luật góp phần xây dựng bản lĩnh chính trị và đạo đức nghề nghiệp cho học viên Cảnh sát nhân dân.

Người học viên Cảnh sát nhân dân sau khi ra trường sẽ trực tiếp tham gia đấu tranh phòng, chống tội phạm, xử lý vi phạm pháp luật, tiếp xúc với nhân dân và thực hiện quyền lực nhà nước trong những lĩnh vực nhạy cảm. Do đó, nếu chỉ có kiến thức pháp luật mà thiếu bản lĩnh chính trị, thiếu niềm tin vào mục tiêu, lý tưởng của Đảng, thiếu ý thức phục vụ nhân dân thì khó có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Giảng dạy pháp luật vì vậy phải gắn chặt với giáo dục chính trị tư tưởng, giáo dục đạo đức công vụ, xây dựng phong cách người cán bộ Công an nhân dân “bản lĩnh, nhân văn, vì nhân dân phục vụ”.

3. Nhận diện một số quan điểm sai trái, thù địch liên quan đến pháp luật và hoạt động tư pháp hiện nay

Một là, quan điểm xuyên tạc bản chất Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Một số quan điểm sai trái cho rằng Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam không bảo đảm tính dân chủ, không bảo đảm nguyên tắc phân quyền, từ đó phủ nhận bản chất của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đây là cách nhìn phiến diện, áp đặt mô hình chính trị - pháp lý của một số nước phương Tây vào điều kiện cụ thể của Việt Nam.

Trên thực tế, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam được xây dựng trên nền tảng chủ quyền nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, với mục tiêu bảo đảm quyền con người, quyền công dân, bảo vệ công lý, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc. Hiến pháp năm 2013 đã khẳng định Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân; tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân. Vì vậy, việc xuyên tạc mô hình Nhà nước pháp quyền Việt Nam thực chất là nhằm phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, phủ nhận nền tảng chính trị của chế độ ta.

Hai là, quan điểm xuyên tạc vấn đề quyền con người, quyền công dân ở Việt Nam.

Đây là thủ đoạn phổ biến, thường xuyên được các thế lực thù địch sử dụng. Họ thường tách rời quyền con người khỏi điều kiện lịch sử, chính trị, kinh tế, văn hóa của từng quốc gia; tuyệt đối hóa một số quyền dân sự, chính trị; cố tình bỏ qua các thành tựu của Việt Nam trong bảo đảm quyền kinh tế, xã hội, văn hóa, quyền của các nhóm yếu thế, quyền tiếp cận giáo dục, y tế, an sinh xã hội.

Trong giảng dạy pháp luật, cần giúp học viên nhận thức rõ rằng quyền con người là giá trị phổ quát nhưng việc bảo đảm quyền con người luôn phải đặt trong điều kiện cụ thể của từng quốc gia, dân tộc. Các công ước quốc tế về quyền con người cũng thừa nhận trong những trường hợp nhất định, việc thực hiện một số quyền có thể bị hạn chế vì lý do an ninh quốc gia, trật tự công cộng, sức khỏe cộng đồng, đạo đức xã hội và quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.

Ba là, quan điểm xuyên tạc hoạt động tư pháp và hoạt động của các cơ quan bảo vệ pháp luật.

Một số luận điệu thường cho rằng hoạt động điều tra, truy tố, xét xử ở Việt Nam thiếu khách quan, không bảo đảm quyền con người hoặc “hình sự hóa” các hoạt động chính trị, xã hội. Các quan điểm này thường dựa trên một số vụ án cụ thể, tách khỏi bối cảnh pháp lý, cố tình lược bỏ hành vi vi phạm pháp luật của đối tượng, từ đó tạo ra nhận thức sai lệch trong dư luận.

Trong giảng dạy các môn pháp luật hình sự, tố tụng hình sự, hành chính, hiến pháp, giảng viên cần giúp học viên hiểu rõ nguyên tắc xử lý hành vi vi phạm pháp luật; mối quan hệ giữa bảo đảm quyền của người tham gia tố tụng với yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm; giữa quyền tự do cá nhân với trách nhiệm pháp lý khi xâm phạm lợi ích của Nhà nước, xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.

Bốn là, quan điểm lợi dụng không gian mạng để lan truyền thông tin sai lệch về pháp luật.

Không gian mạng hiện nay trở thành môi trường quan trọng để các quan điểm sai trái, thù địch được lan truyền nhanh chóng. Nhiều thông tin được trình bày dưới dạng bài viết, video ngắn, hình ảnh, bình luận, diễn đàn trao đổi, nhưng nội dung lại chứa đựng sự bóp méo, cắt ghép, suy diễn hoặc đánh tráo khái niệm pháp lý. Một bộ phận người học, nếu thiếu kiến thức nền tảng và kỹ năng kiểm chứng thông tin, rất dễ bị tác động bởi những nội dung này.

Vì vậy, giảng dạy pháp luật cần trang bị cho học viên không chỉ kiến thức pháp lý mà còn cả năng lực tiếp nhận thông tin có chọn lọc, kỹ năng kiểm chứng nguồn tin, kỹ năng phân tích lập luận và kỹ năng phản bác trên cơ sở pháp luật.

4. Giải pháp nâng cao hiệu quả giảng dạy pháp luật gắn với đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch tại Học viện Cảnh sát nhân dân

Thứ nhất, đổi mới nhận thức về vai trò của giảng dạy pháp luật trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Cần thống nhất nhận thức rằng giảng dạy pháp luật trong Học viện Cảnh sát nhân dân không chỉ nhằm trang bị kiến thức chuyên môn mà còn góp phần trực tiếp vào công tác giáo dục chính trị tư tưởng, xây dựng bản lĩnh nghề nghiệp và năng lực đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch cho học viên. Mỗi bài giảng pháp luật cần được xem là một kênh quan trọng để củng cố niềm tin chính trị, ý thức pháp quyền và trách nhiệm bảo vệ Đảng, Nhà nước, Nhân dân.

Thứ hai, tích hợp nội dung đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch vào chương trình, bài giảng pháp luật.

Việc tích hợp cần được thực hiện một cách khoa học, phù hợp với từng học phần. Đối với môn Lý luận nhà nước và pháp luật, cần làm rõ bản chất của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, vai trò của pháp luật trong quản lý xã hội. Đối với Luật Hiến pháp, cần làm rõ cơ chế bảo đảm quyền con người, quyền công dân, nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước. Đối với Luật Hình sự, Luật Tố tụng hình sự, cần phân tích rõ mối quan hệ giữa xử lý tội phạm với bảo vệ quyền con người và bảo vệ trật tự pháp luật.

Thứ ba, đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tăng cường tranh luận, phản biện và xử lý tình huống.

Giảng dạy pháp luật gắn với đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái không thể chỉ thực hiện bằng phương pháp thuyết trình một chiều. Cần tăng cường sử dụng phương pháp tình huống, thảo luận nhóm, tranh biện học thuật, phiên tòa giả định, phân tích vụ việc thực tiễn, yêu cầu học viên nhận diện luận điểm sai trái và xây dựng lập luận phản bác trên cơ sở pháp luật.

Thông qua đó, học viên không chỉ hiểu quy định pháp luật mà còn biết vận dụng pháp luật để phân tích, lý giải và bảo vệ quan điểm đúng đắn trước các thông tin sai lệch.

Thứ tư, tăng cường cập nhật các vấn đề thực tiễn, nhất là các thông tin sai lệch trên không gian mạng.

Giảng viên cần thường xuyên cập nhật các vụ việc, tình huống, luận điệu xuyên tạc đang xuất hiện trên không gian mạng liên quan đến dân chủ, nhân quyền, tư pháp, an ninh quốc gia, hoạt động của lực lượng Công an nhân dân. Việc đưa các tình huống này vào bài giảng sẽ giúp học viên nhận diện thủ đoạn cụ thể, tránh học lý luận một cách khô cứng, xa rời thực tiễn.

Tuy nhiên, việc sử dụng tình huống thực tiễn cần bảo đảm tính chính xác, tính sư phạm, không làm lộ bí mật công tác, không khai thác thông tin chưa được kiểm chứng hoặc thông tin không phù hợp với môi trường đào tạo.

Thứ năm, nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên pháp luật.

Giảng viên pháp luật tại Học viện Cảnh sát nhân dân cần có kiến thức chuyên môn vững vàng, bản lĩnh chính trị kiên định, phương pháp sư phạm hiện đại và khả năng cập nhật thực tiễn. Bên cạnh việc nắm chắc quy định pháp luật, giảng viên cần có khả năng phân tích các vấn đề chính trị - pháp lý phức tạp, nhận diện thủ đoạn chống phá mới, sử dụng tốt công nghệ và phương tiện truyền thông hiện đại trong giảng dạy.

Do đó, cần tăng cường bồi dưỡng giảng viên về lý luận chính trị, pháp luật, kỹ năng đấu tranh phản bác trên không gian mạng, phương pháp giảng dạy tích cực và ứng dụng công nghệ trong giáo dục.

Thứ sáu, đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong giảng dạy pháp luật.

Học viện Cảnh sát nhân dân cần tiếp tục khai thác hiệu quả các nền tảng học tập số, thư viện điện tử, kho học liệu số, bài giảng điện tử, diễn đàn học thuật trực tuyến để hỗ trợ hoạt động giảng dạy pháp luật. Có thể xây dựng ngân hàng tình huống pháp lý liên quan đến đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; xây dựng hệ thống câu hỏi, bài tập, video tình huống, bài tập tranh biện để học viên tự học, tự nghiên cứu và rèn luyện kỹ năng phản bác.

Thứ bảy, tăng cường phối hợp giữa Khoa Luật với các đơn vị chức năng, đơn vị nghiệp vụ trong và ngoài Học viện.

Đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch là nhiệm vụ tổng hợp, đòi hỏi sự phối hợp của nhiều đơn vị. Khoa Luật cần tăng cường phối hợp với các khoa nghiệp vụ, đơn vị quản lý học viên, đơn vị nghiên cứu khoa học, các cơ quan báo chí, truyền thông trong Công an nhân dân và các đơn vị nghiệp vụ có liên quan để cập nhật tình hình, trao đổi tài liệu, xây dựng chuyên đề, tổ chức tọa đàm, hội thảo, cuộc thi tìm hiểu pháp luật, cuộc thi tranh biện pháp lý.

Sự phối hợp này sẽ giúp hoạt động giảng dạy pháp luật gắn chặt hơn với thực tiễn đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng đào tạo học viên Cảnh sát nhân dân.

Thứ tám, xây dựng tiêu chí đánh giá năng lực nhận diện và phản bác quan điểm sai trái của học viên.

Trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập các môn pháp luật, bên cạnh việc kiểm tra kiến thức lý thuyết, cần bổ sung các dạng câu hỏi, bài tập tình huống yêu cầu học viên nhận diện quan điểm sai trái, phân tích lỗi lập luận, viện dẫn cơ sở pháp lý và xây dựng phương án phản bác. Đây là cách thức quan trọng để chuyển từ đánh giá “biết pháp luật” sang đánh giá “biết vận dụng pháp luật” trong đấu tranh tư tưởng và bảo vệ pháp luật.

5. Kết luận

Giảng dạy pháp luật tại Học viện Cảnh sát nhân dân có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc trang bị tri thức pháp lý, xây dựng bản lĩnh chính trị, rèn luyện tư duy pháp quyền và hình thành năng lực đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch cho học viên. Trong bối cảnh các thế lực thù địch ngày càng gia tăng hoạt động chống phá trên lĩnh vực tư tưởng, pháp luật, dân chủ, nhân quyền và tư pháp, việc đổi mới giảng dạy pháp luật là yêu cầu cấp thiết.

Nâng cao hiệu quả giảng dạy pháp luật gắn với đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch không chỉ giúp học viên nắm vững tri thức pháp luật mà còn hình thành năng lực nhận diện, phân tích, phản bác thông tin sai lệch trên cơ sở khoa học và pháp lý. Đây là một trong những giải pháp quan trọng góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, bảo vệ uy tín của lực lượng Công an nhân dân và nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ Cảnh sát nhân dân trong tình hình mới.

Để thực hiện hiệu quả yêu cầu này, cần triển khai đồng bộ các giải pháp từ đổi mới nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy, cập nhật tình huống thực tiễn, nâng cao năng lực giảng viên, ứng dụng chuyển đổi số đến xây dựng tiêu chí đánh giá năng lực phản bác của học viên. Khi hoạt động giảng dạy pháp luật được gắn kết chặt chẽ với nhiệm vụ đấu tranh tư tưởng, Học viện Cảnh sát nhân dân sẽ góp phần đào tạo đội ngũ cán bộ Công an nhân dân vừa vững về chính trị, giỏi về pháp luật, sắc bén về lý luận và hiệu quả trong thực tiễn công tác.

Tài liệu tham khảo:

1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

2. Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.

3. Quốc hội (2013), Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

4. Quốc hội (2018), Luật Công an nhân dân năm 2018, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

5. Quốc hội (2019), Luật Giáo dục năm 2019, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

6. Học viện Cảnh sát nhân dân (2023), Tài liệu bồi dưỡng phương pháp giảng dạy tích cực trong các trường Công an nhân dân, Hà Nội.

7. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2020), Giáo trình Lý luận và pháp luật về quyền con người, NXB Lý luận chính trị, Hà Nội.

8. Bộ Công an (2022), Tài liệu giáo dục chính trị tư tưởng trong Công an nhân dân, Hà Nội.