Nhà giáo Ưu tú, Giáo sư, Tiến sĩ, Thiếu tướng Nguyễn Đắc Hoan sinh ngày 20/10/1965 tại xã Nam Xuân, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An. Nói về quê mình, Thiếu tướng Nguyễn Đắc Hoan không giấu niềm tự hào. Thầy cho biết, ở quê thầy, những đứa trẻ lớn lên đều thấm đẫm lời ru của mẹ: “Con ơi mẹ dặn câu này/ Chăm lo đèn sách cho tày áo cơm/ Làm người đói sạch rách thơm/ Công danh là nợ nước non phải đền...”. Chắc bởi thế nên tinh thần hiếu học và tinh thần hành động đã ăn vào máu, trở thành truyền thống ở vùng quê vốn không được thiên nhiên ưu đãi này. Nhà giáo Nguyễn Đắc Hoan kể rằng, thầy sinh ra đúng những năm cả nước dốc sức đánh Mỹ, quê hương thầy bom rơi, đạn dội đêm ngày. Cha thầy, một quân nhân phục viên sau gần 9 năm chiến đấu ở chiến trường Lào trở về lại tiếp tục tham gia công tác ở địa phương, làm Chủ nhiệm Hợp tác xã, Bí thư Đảng ủy xã, Ủy viên Ban Chấp hành huyện ủy huyện Nam Đàn 3 năm và Thường vụ Huyện ủy 19 năm, Tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn xe thồ huyện Nam Đàn chi viện cho tuyến lửa đường 15 và làm Trưởng Công an huyện Nam Đàn khi mới Trung úy, thường nói với 6 người con của mình rằng, càng khó khăn gian khổ các con càng phải học, có học, có tri thức mới thắng được Mỹ, mới thắng được đói nghèo. Vì thế, trong suốt những năm cắp sách tới trường và cả những năm công tác sau này, người Giáo sư tương lai Nguyễn Đắc Hoan luôn tranh thủ từng giây, từng phút dốc sức cho việc học, học trong lúc bụng réo cồn cào, học khi người khác ngủ. Thầy Nguyễn Đắc Hoan kể rằng: Trong những năm tháng tuổi thơ đầy gian khó, những thầy cô ở mái trường Năng khiếu cấp II Nghệ Tĩnh với một tình yêu thương học trò vô bờ bến là những người đã thắp lên trong thầy những khát vọng trên con đường học tập nhiều thử thách. Với mong muốn trở thành chiến sĩ Công an kế tục sự nghiệp của cha, năm 1984, sau khi tốt nghiệp hạ sĩ Nguyễn Đắc Hoan được về làm Cảnh sát bảo vệ ở Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh ở xã Kim Liên, huyện Nam Đàn để có thể tiếp tục nuôi dưỡng ước mơ đại học. Với quyết tâm phải thi đỗ Đại học và để có thời gian nhiều nhất cho việc ôn thi, chiến sĩ Nguyễn Đắc Hoan báo cáo lãnh đạo đơn vị phân công cho mình trực các ca từ 3h đến 5h sáng và từ 11h đến 13h hằng ngày, những ca trực mà lính Cảnh sát bảo vệ vẫn gọi là “xương nhất”. Thông thường sau các ca trực đêm thì cán bộ trực sẽ được ngủ bù nhưng chiến sĩ Nguyễn Đắc Hoan đã dành thời gian được ngủ bù ấy để ôn luyện văn hóa, mỗi tuần 3 buổi đến Trường Cấp III Kim Liên, Nam Đàn, cách đơn vị gần 2 km xin nhà trường cho tham gia dự thính lớp bồi dưỡng học sinh giỏi. Thầy nói vui rằng “ngày ấy chắc do sức vóc thanh niên khỏe mạnh nên không biết mệt là gì. Vừa làm, vừa học, học ngày học đêm, mình còn đăng ký các công trình thanh niên xây dựng đơn vị, tăng gia sản xuất trồng và chăm sóc hẳn một vườn rau. Được chăm chút cẩn thận, vườn rau của mình luôn tươi tốt, cung cấp thừa rau ăn cho cả đơn vị. Ngày ấy nhà cách đơn vị có 5 km thôi nhưng bận việc, bận học có khi đến 4-5 tháng mình mới tranh thủ về thăm nhà một lần”. Ghi nhận cố gắng của thầy, chỉ sau 3 năm công tác, thầy được bầu chọn là Chiến sĩ thi đua cơ sở, phong quân hàm trước niên hạn, lãnh đạo cấp trên đã cho phép thầy đăng ký dự thi đại học, đồng thời đề nghị kết nạp Đảng cho thầy.

Có chí thì nên, kỳ thi Đại học năm 1986, chàng thanh niên Nguyễn Đắc Hoan đã trúng tuyển khóa D12 trường Đại học Cảnh sát nhân dân (nay là Học viện Cảnh sát nhân dân). Thời kỳ đó, theo thỏa thuận hợp tác hữu nghị giữa Bộ Nội vụ Việt Nam và Bộ Nội vụ Liên bang Xô viết, bạn giúp ta đào tạo cán bộ nguồn. Vì vậy, từ năm 1978, Bộ Nội vụ Việt Nam đã chọn những học viên Công an ưu tú nhất gửi đi đào tại tại Học viện Quản lý thuộc Bộ Nội vụ Liên Xô và Học viện Điều tra Volgograd. Những học viên được chọn cử đi học ở Liên Xô được Bộ tuyển chọn rất khắt khe về năng lực và thể chất, là những cán bộ, chiến sĩ đứng đầu các kỳ thi, có nhiều thành tích xuất sắc trong học tập và công tác. Có thể nói, đó là những “hạt giống đỏ” của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam. Với điểm thi đầu vào cao và kết quả học tập, phấn đấu xuất sắc, năm 1987, sinh viên Nguyễn Đắc Hoan đã được Trường Đại học Cảnh sát nhân dân báo cáo Bộ Nội vụ lựa chọn và gửi sang học tập tại Học viện Quản lý, thuộc Bộ Nội vụ Liên Xô (nay là Học viện Quản lý thuộc Bộ Nội vụ Liên bang Nga). Đây là cơ sở giáo dục tốt nhất trong hệ thống đào tạo cán bộ của ngành Nội vụ Xô viết lúc bấy giờ, chuyên đào tạo chuyên gia cho các bộ ngành của Liên Xô với hệ thống cơ sở vật chất và chương trình đào tạo tiên tiến, đáp ứng tiêu chuẩn giáo dục hiện đại. Đối với thầy, Liên Xô và nước Nga luôn là một phần máu thịt với những tình cảm thân thương nồng ấm. Hai lần học tập, tổng cộng là 10 năm tuổi trẻ, cái tuổi đẹp nhất của thầy đã được sống, học tập và gắn bó với nước Nga vĩ đại, quê hương của Lênin, của Cách mạng Tháng Mười.

Năm 1992, thầy hoàn thành chương trình học tập tại Liên Xô và trở về nước nhận nhiệm vụ công tác mới. Thầy Nguyễn Đắc Hoan thường nói rằng “nghề giáo đã chọn tôi”, bởi khi mới ở Liên Xô về nước, sĩ quan trẻ Nguyễn Đắc Hoan được phân công công tác về Công an tỉnh Nghệ An, nhưng sau một năm (năm 1993), thầy được lãnh đạo Bộ Công an điều động về làm giảng viên tại Trường Đại học Cảnh sát nhân dân (nay là Học viện Cảnh sát nhân dân). Thầy giáo trẻ Nguyễn Đắc Hoan bắt đầu sự nghiệp giảng dạy tại Khoa Cảnh sát kinh tế sau hai năm làm giảng viên tập sự. Là một giảng viên trẻ đầy nhiệt huyết, thầy luôn bám sát vào kế hoạch và nhiệm vụ năm học của ngành, của nhà trường, tổ chuyên môn và ứng dụng nhạy bén những thành quả từ những năm học trước để xây dựng cho bản thân một kế hoạch hoạt động cụ thể, phù hợp. Với mục tiêu phấn đấu rõ ràng và nỗ lực học hỏi, nghiên cứu, thầy luôn hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được lãnh đạo cấp trên giao phó. Năm 2006, thầy được đề bạt giữ chức vụ Phó Trưởng Khoa Cảnh sát Kinh tế, Học viện Cảnh sát nhân dân. Năm 2010, thầy được bổ nhiệm Trưởng khoa Cảnh sát kinh tế. Trên cương vị mới, bằng suy nghĩ và việc làm cụ thể, thầy luôn truyền thụ lòng say mê, yêu nghề cho đội ngũ giảng viên trong khoa, đặc biệt là đội ngũ giảng viên trẻ. Thầy đã phát huy tinh thần đoàn kết, thống nhất trong đơn vị, quán triệt và thực hiện nghiêm túc, hiệu quả các chỉ thị, nghị quyết của Đảng ủy cấp trên trong công tác giảng dạy, đào tạo, nghiên cứu khoa học, chăm lo làm tốt công tác xây dựng Đảng, xây dựng đơn vị vững mạnh. Thầy đã cùng tập thể khoa xây dựng, bổ sung hoàn thiện chương trình đào tạo nghiệp vụ Cảnh sát kinh tế. Năm 2014, thầy được phân công nhiệm vụ công tác mới tại Khoa Luật, Học viện Cảnh sát nhân dân với cương vị Trưởng Khoa. Bên cạnh công tác quản lý, thầy cũng sắp xếp dành thời gian để lên lớp giảng dạy. Trên bục giảng, thầy không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn tạo được sự nhiệt huyết cho học viên; bồi dưỡng, định hướng cho các học viên phương pháp và ý chí quyết tâm trong học tập. Thầy đã cùng tập thể khoa xây dựng, bổ sung hoàn thiện chương trình đào tạo chuyên ngành Luật Tố tụng hình sự cho học viên Công an và Tư pháp hình sự cho học viên hệ dân sự. Với sự tích cực, tâm huyết của thầy và các cựu học viên của trường, Khoa Luật Học viện Cảnh sát nhân dân đã triển khai xây dựng được một Phòng Xử án mẫu phục vụ công tác đào tạo. Tấm lòng nhiệt huyết ấy của thầy đã nhận được nhiều tình cảm yêu thương, kính trọng của các thế hệ học trò; sự tin tưởng, sự tín nhiệm của đồng nghiệp và lãnh đạo cấp trên.

Cuối năm 2015, Bộ Công an quyết định thành lập Viện Khoa học Cảnh sát, thuộc Học viện Cảnh sát nhân dân. Thầy được Ban Giám đốc Học viện và lãnh đạo Bộ Công an giao nhiệm vụ Phó Viện trưởng Viện Khoa học Cảnh sát. Năm 2016, thầy được lãnh đạo Bộ Công an bổ nhiệm chức vụ Phó Giám đốc Học viện Cảnh sát nhân dân. Trên cương vị mới, thầy đã cùng tập thể Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện xây dựng và phát triển Học viện về mọi mặt, quy mô đào tạo ngày càng mở rộng, cơ cấu tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ ngày càng phát triển vững mạnh. Cá nhân thầy đã có nhiều đề xuất sáng tạo, góp phần xây dựng phát triển các chương trình đào tạo, gắn đào tạo với thực tiễn. Đặc biệt, thầy luôn dành sự quan tâm đến việc đổi mới chương trình, nội dung, hoàn thiện hệ thống giáo trình, đổi mới toàn diện công tác giáo dục - đào tạo, phương pháp giảng dạy hướng đến mục tiêu bền vững vì người học, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học viên. Hiện, thầy là ủy viên Hội đồng khoa học của Học viện Cảnh sát nhân dân. Thầy đã trực tiếp Chủ nhiệm các đề tài khoa học cũng như tham gia tích cực nhiều đề tài khác của Bộ Công an và Học viện Cảnh sát nhân dân như: “Hoạt động rửa tiền ở Việt Nam - giải pháp phòng ngừa” năm 2003; “Biện pháp nghiệp vụ trong công tác Công an - Những vấn đề lý luận và thực tiễn” năm 2009; “Đổi mới đào tạo lực lượng Cảnh sát kinh tế đáp ứng hội nhập kinh tế quốc tế” năm 2014; “Tội phạm có sử dụng bạo lực ở Việt Nam - Tình hình, nguyên nhân và giải pháp nâng cao hiệu quả phòng chống” năm 2018… Năm 2022, đề tài cấp quốc gia “Nghiên cứu luận cứ, đề xuất mô hình phối hợp liên ngành trong giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục trẻ em” của thầy đã được nghiệm thu. Các đề tài thầy nghiên cứu đều xuất phát từ phương pháp nghiên cứu khoa học đúng đắn với ý thức trách nhiệm và ứng dụng cao vào thực tiễn. Thầy đã hướng dẫn thành công hơn 20 Tiến sĩ và hàng chục học viên cao học là cán bộ trong và ngoài ngành Công an, các nước bạn Lào. Những luận văn, luận án do thầy hướng dẫn tập trung vào những vấn đề bức xúc của công tác xây dựng pháp luật, đấu tranh phòng, chống tội phạm hiện nay, góp phần hoàn thiện lý luận khoa học hình sự, tội phạm học và đưa ra nhiều giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động thực tiễn. Thầy đã chủ biên 5 giáo trình, sách chuyên khảo; công bố hơn 30 bài báo khoa học trên các tạp chí khoa học uy tín của Bộ Công an, Học viện Cảnh sát nhân dân và một số tạp chí Liên Bang Nga về khoa học trinh sát, khoa học hình sự, về đảm bảo an ninh trật tự và trật tự, an toàn xã hội trên các lĩnh vực kinh tế; phòng, chống tội phạm về ma túy, môi trường…

Đến nay, hơn 30 năm gắn bó với nghề giáo, thầy luôn dành nhiều sự quan tâm đến việc đổi mới chương trình, nội dung, hoàn thiện hệ thống giáo trình; đổi mới toàn diện công tác giáo dục - đào tạo, phương pháp giảng dạy hướng đến mục tiêu bền vững vì người học, phát huy tính tích cực, tự giác, sáng tạo của sinh viên. Ở đó, mỗi thầy giáo, cô giáo luôn nhận thức rõ trách nhiệm nặng nề, to lớn đối với việc dạy “chữ”, dạy “người”; tâm huyết, say mê với nghề nghiệp, thường xuyên rèn luyện, tu dưỡng, học tập, trau dồi kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp, luôn là tấm gương sáng về đạo đức cách mạng, ý chí học tập vươn lên. Thầy đã cùng tập thể lãnh đạo Học viện Cảnh sát nhân dân đưa nhà trường trở thành đơn vị Xuất sắc, 6 năm liên tục được tặng Cờ Thi đua của Chính phủ. Cá nhân thầy 10 năm liên tục (từ năm học 2013 - 2014 đến nay) đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua, trong đó có 02 lần được tặng danh hiệu Chiến sĩ Thi đua toàn lực lượng. Thầy đã vinh dự được Chủ tịch nước trao tặng danh hiệu Huy chương Vì An ninh Tổ quốc; Huy chương Chiến sĩ vẻ vang Hạng Nhất, Nhì, Ba; Nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào trao tặng Huy chương Lao động Hạng 3; 23 Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Công an và Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh. Năm 2012, thầy được Hội đồng chức danh Giáo sư Nhà nước công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh Phó Giáo sư ngành Khoa học an ninh; năm 2018, được công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh Giáo sư ngành Khoa học an ninh. Đặc biệt, ngày 27/6/2024, thầy vinh dự được Chủ tịch nước ký quyết định phong tặng danh hiệu Nhà giáo Ưu tú vì đã có những đóng góp to lớn trong sự nghiệp giáo dục - đào tạo. Đây không chỉ là niềm vui riêng của cá nhân và gia đình thầy mà còn là niềm vinh dự, tự hào chung của toàn Học viện. Nhà giáo Ưu tú, Giáo sư, Tiến sĩ, Thiếu tướng Nguyễn Đắc Hoan là người thầy tiêu biểu, là tấm gương sáng để các thế hệ giảng viên và học viên Học viện noi theo.

Tài liệu tham khảo:
Nhiều tác giả (2021), Những gương mặt Giáo sư Việt Nam tài năng - trí tuệ - nhân cách; tập 8, Giáo sư Công an nhân dân, Nxb. Thanh niên, Hà Nội.