Sinh ra và lớn lên tại vùng đất nghèo của một xã vùng cao huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai, những năm tháng còn nhỏ, Trung tướng Trần Minh Hưởng đã trải qua cuộc sống nhiều khó khăn, vất vả. Những năm 70, 80 của thế kỷ trước, ở Lào Cai nói riêng và các tỉnh Tây Bắc nói chung, nhiều trẻ em không có đủ cơm ăn, áo mặc và không được đến trường. Tuy nhiên, cha và mẹ Thầy đều là chiến sĩ Bộ đội cụ Hồ, mang một khát vọng xây dựng quê hương phồn vinh, giàu mạnh nên mặc dù nhà rất nghèo, lại xa trường, xa lớp nhưng các anh chị em của thầy ai cũng được học hành đầy đủ. Kế thừa truyền thống hiếu học của gia đình, cùng với sự nỗ lực không ngừng của bản thân, năm 1988, cậu học trò trường Dân tộc nội trú huyện Bảo Yên (nay thuộc tỉnh Lào Cai) trở thành thí sinh tự do duy nhất của tỉnh Hoàng Liên Sơn đỗ Đại học CSND. Đây cũng chính là cánh cửa đầu tiên mở ra những chặng đường “gian nan nhưng rất đỗi tự hào” của Nhà giáo Ưu tú Trần Minh Hưởng.

Những ngày được học tập tại mái trường Đại học CSND (nay là Học viện CSND) là những ngày niềm đam mê, nhiệt huyết của chàng sinh viên Trần Minh Hưởng càng được bộc lộ. Những buổi học trên giảng đường với nhiều thiếu thốn về cơ sở vật chất nhưng những chương, những điều, những khoản trong các luật và bộ luật; những kiến thức về trinh sát, điều tra, tố tụng… có sức hấp dẫn mãnh liệt và chiếm trọn trong trái tim của chàng sinh viên trẻ tuổi. Những ngày tháng rèn luyện trên thao trường, những buổi thực tập “3 cùng” với Nhân dân càng làm cho chàng sinh viên trẻ thấu hiểu hơn về trách nhiệm, nghĩa vụ của người chiến sĩ mang trên mình sắc phục xanh Cảnh sát; đồng thời hun đúc thêm ý chí quyết tâm, nỗ lực hơn nữa để thực hiện được ước mơ trở thành một chiến sĩ Công an “vừa hồng, vừa chuyên”.

Là một trong những sinh viên xuất sắc của khóa học, thầy được Nhà trường đề xuất giữ lại làm giảng viên. Với thành tích nổi bật từ thời là sinh viên “có thể đọc xuôi, đọc ngược Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự” nên mặc dù là sinh viên của chuyên ngành Điều tra, thầy được thầy Đặng Văn Bích, khi đó là Trưởng Bộ môn Pháp luật đề xuất và được Ban Giám hiệu Nhà trường điều động về công tác tại Bộ môn Pháp luật. Những ngày đầu trên hành trình của “người lái đò”, đã có biết bao đêm Thầy trăn trở bên trang giáo án với mong muốn truyền đạt được trọn vẹn những kiến thức bị gắn mác “khô khan” của pháp luật đến học viên một cách sinh động, dễ hiểu nhất. Bởi vậy, trong 30 năm làm công tác giảng dạy thầy luôn cố gắng tìm tòi, liên tục trau dồi, học hỏi kiến thức, kỹ năng, phương pháp sư phạm để có thể truyền đạt kiến thức, giải đáp thắc mắc, băn khoăn của các thế hệ học trò. Năm 2002, mặc dù mới 33 tuổi, trẻ cả về tuổi đời lẫn tuổi nghề nhưng thầy đã đạt điểm cao nhất tại cuộc thi Hội giảng giáo viên dạy giỏi toàn Học viện CSND và được Bằng khen của Tổng cục Xây dựng lực lượng CAND, nay là Tổng cục Chính trị CAND. Tính đến nay, trong quá trình giảng dạy tại Học viện CSND, thầy đã hướng dẫn nhiều sinh viên nghiên cứu khoa học, trong đó có em đạt giải cao của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Công an; hướng dẫn 79 học viên cao học đã bảo vệ thành công luận văn đạt loại xuất sắc và 28 nghiên cứu sinh bảo vệ thành công Luận án Tiến sĩ. Những nỗ lực, cố gắng của thầy đã được đồng nghiệp, nhà trường và các học viên ghi nhận; nhiều học viên ra trường vẫn nhớ và tìm đến Thầy như một người “cố vấn” để giải đáp những băn khoăn, vướng mắc trong thực tiễn công tác, chiến đấu.

Năm 2010, trước yêu cầu cấp bách từ thực tiễn, Học viện CSND đã chính thức thành lập Khoa Nghiệp vụ Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường. Với những thành tích xuất sắc đã đạt được,thầy được Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện điều động về phụ trách khoa, phụ trách ngành học còn rất mới này, khi mà sinh viên chuyên ngành Cảnh sát môi trường đã được tuyển trước khi khoa được thành lập 01 năm (2009) và cần phải có tài liệu để phục vụ kịp thời việc dạy và học. Không có giáo trình, tư liệu giảng dạy, thầy và các đồng nghiệp đã bắt tay vào xây dựng lại các chương trình môn học, biên soạn giáo trình, tài liệu, hệ thống bài tập tình huống, giáo án cập nhật theo các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường hiện hành. Với nỗ lực, quyết tâm không ngừng nghỉ, Thầy cùng các giảng viên của Khoa đã xây dựng chương trình cho 13 môn học của Khoa Nghiệp vụ Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường, xong trước thời hạn, được Hội đồng nghiệm thu đánh giá là đạt kết quả tốt. Đồng thời đã triển khai nghiên cứu biên soạn 9 giáo trình, trong đó có 7 giáo trình do thầy trực tiếp làm chủ biên đã nghiệm thu đạt loại xuất sắc.

Năm 2013, thầy được luân chuyển, điều động đến nhận công tác và giữ chức vụ Phó Giám đốc Công an tỉnh Điện Biên - một địa bàn phức tạp về vấn đề dân tộc, tôn giáo và có nhiều loại tội phạm hoạt động, nhất là tội phạm về ma túy. Bằng những kiến thức lý luận đã được học tập, nghiên cứu ở nhà trường và kết quả của tinh thần “sẵn sàng đi bất cứ đâu, làm bất cứ việc gì khi Tổ quốc, Đảng và Nhân dân cần đến”, thầy đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, được lãnh đạo Bộ Công an, UBND tỉnh Điện Biên và Công an tỉnh Điện Biên đánh giá cao. Đây được coi là giai đoạn “hoàn thiện” để hun đúc nên một thầy giáo, một nhà nghiên cứu xuất sắc vì sự kết hợp giữa lý luận và thực tiễn để tạo nên những công trình nghiên cứu mang tầm vĩ mô. Cũng trong thời gian này, thầy vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Giáo sư và trở thành Giáo sư trẻ nhất ngành Công an vào thời điểm đó - năm 2015 khi thầy mới 46 tuổi.

Tháng 10/2018, GS.TS. Trần Minh Hưởng được Bộ trưởng Bộ Công an ký quyết định bổ nhiệm giữ chức vụ Giám đốc Học viện Cảnh sát nhân dân. Với trọng trách nặng nề của người đứng đầu một cơ sở đào tạo hàng đầu của ngành Công an, GS.TS Trần Minh Hưởng đã cùng tập thể Đảng ủy, Ban Giám đốc xác định những chiến lược quan trọng để phát triển Học viện CSND lên một tầm cao mới. Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện đã tiếp tục xác định ba yếu tố: chính trị - pháp luật - nghiệp vụ tạo thành hệ thống “kiềng ba chân” vững chắc trong giáo dục, với mục tiêu học viên ra trường phải tiếp cận và nắm bắt kịp thời yêu cầu của công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới, qua đó có những bước đi đột phá, thiết thực, hiệu quả thông qua việc đổi mới mạnh mẽ chương trình, nội dung, phương pháp đào tạo. Hệ thống giáo trình, tài liệu dạy học được rà soát, biên soạn, chỉnh lý theo hướng chuyên sâu, sát hợp với thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới.

Điểm lại về thời gian từ khi thầy được giao nhiệm vụ là “thuyền trưởng” của con thuyền Học viện CSND có thể thấy, Học viện đã hoạt động trong giai đoạn thế giới và trong nước có nhiều bước đột phá tác động trực tiếp đến sự phát triển của công tác giáo dục, đào tạo như: sự phát triển của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0; sự thay đổi về mô hình, tổ chức bộ máy của ngành Công an… Nắm bắt những cơ hội này, thầy đã chỉ đạo các đơn vị chức năng xây dựng các kế hoạch phát triển Học viện phù hợp với xu thế phát triển trong nước và trên thế giới. Trong giai đoạn này, Học viện đã xác định “Chuẩn hóa - Tìn học hóa - Hiện đại hóa” là điểm đột phá mới trong công tác giáo dục, đao tạo nên Học viện đã chủ động đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ thông tin, triển khai và vận hành “Học viện CSND điện tử” theo định hướng và mô hình điều hành của Chính phủ. Đồng thời, Học viện chú trọng ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ mới, đặc biệt là công nghệ thông tin và truyền thông để phát huy vai trò của thư viện, đặc biệt là thư viện điện tử, học liệu số, bộ sưu tập số… đáp ứng yêu cầu tiếp nhận thông tin, tri thức, học liệu cho công tác giáo dục, đào tạo, giảng dạy, nghiên cứu khoa học và học tập của Học viện. Khẳng định thương hiệu Nhà trường tiên phong trong chuyển đổi số; xây dựng mô hình “Học viện Cảnh sát nhân dân thông minh” gắn với chuyển đổi số, quản lý, khai thác dữ liệu lớn, phát triển giáo dục số, giáo dục thông minh, giáo dục sáng tạo, giáo dục thích ứng với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo.

Trên cơ sở kế thừa thành quả, kinh nghiệm của các thế hệ đi trước, cùng kinh nghiệm của gần 30 năm giảng dạy, nghiên cứu khoa học, thầy cho rằng: cái gốc của sự phát triển của một cơ sở đào tạo phải bắt đầu từ đội ngũ cán bộ, giảng viên. Do vậy, thầy đã chỉ đạo và trực tiếp thực hiện nhiều công việc nhằm khuyến khích cán bộ, giảng viên hoàn thiện về kiến thức và kỹ năng sư phạm. Thầy luôn sắp xếp thời gian để trực tiếp tham dự các buổi duyệt giảng của giảng hoặc bảo vệ luận án, luận văn của cán bộ, giảng viên Học viện và đưa ra những nhận xét tỉ mỉ, nghiêm khắc để cán bộ, giảng viên học hỏi, nâng cao trình độ sư phạm cũng như kiến thức chuyên môn. Đặc biệt, với sự chỉ đạo của đồng chí Giám đốc, Hội thi Giảng viên dạy giỏi cấp Học viện được triển khai sâu rộng trên cả lĩnh vực chính trị, pháp luật, nghiệp vụ (lý thuyết và thực hành), qua đó tạo nên những bước đột phá về chất trong nội dung, phương pháp giảng dạy của mỗi môn học trong Nhà trường. Với những yêu cầu nghiêm khắc đó của thầy, trong giai đoạn này Học viện có số lượng giảng viên trẻ chiếm đại đa số nhưng có đến 02 Giáo sư, 45 Phó Giáo sư, 240 Tiến sĩ, 199 giảng viên chính, 315 giảng viên.

Với khát vọng xây dựng Học viện CSND trở thành Trung tâm đào tạo Cảnh sát uy tín của khu vực và quốc tế, công tác đối ngoại và hoạt động hợp tác quốc tế của Học viện luôn được thầy chỉ đạo quyết liệt và đạt nhiều kết quả nổi bật. Những năm qua, Học viện đã ký kết hợp tác với nhiều nhà trường Công an, Cảnh sát trên thế giới, trong đó đã tiếp nhận hàng trăm học viên ở các nước: Lào, Campuchia, Hàn Quốc, Trung Quốc... sang học tập, bồi dưỡng. Đồng thời, Học viện là một trong những đơn vị đi đầu của Bộ Công an về chủ động, tích cực xây dựng đội ngũ cán bộ tham gia các hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc, góp phần nâng cao vị thế và uy tín của Bộ Công an Việt Nam. Học viện CSND đã có 04 cán bộ tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình, trong đó, 01 đồng chí trúng tuyển, làm việc tại Trụ sở Liên Hợp Quốc ở NewYork, Mỹ và 03 đồng chí công tác tại Phái bộ ở Nam Sudan (01 đồng chí đã hoàn thành nhiệm kỳ); nhiều đồng chí đã thi sát hạch đủ điều kiện và dự kiến sẽ được cử tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình trong thời gian tới.

Bằng sự chỉ đạo quyết liệt của Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện mà đứng đầu là GS. TS Trần Minh Hưởng, Học viện Cảnh sát nhân dân đã đạt được nhiều thành tích ấn tượng, được Bộ Công an ghi nhận và đánh giá cao. Lần đầu tiên trong hành trình xây dựng và phát triển của các trường Công an nhân dân có một Nhà trường 6 năm liền được Thủ tướng Chính phủ tặng Cờ thi đua xuất sắc trong phong trào thi đua (từ năm học 2018 - 2019 đến năm học 2023 - 2024). Đây là kết quả của sự nỗ lực cố gắng của thầy và trò Học viện Cảnh sát nhân dân anh hùng, trong đó có vai trò đặc biệt quan trọng của người đứng đầu Học viện - Giáo sư, Tiến sĩ, Trung tướng Trần Minh Hưởng.

Ghi nhận những thành tích và cống hiến của Thầy trong công tác giáo dục và đào tạo, năm 2023, Thầy được tặng Danh hiệu Chiến sĩ Thi đua toàn quốc. Đặc biệt, vào tháng 6/2024 vừa qua, Thầy đã vinh dự được Chủ tịch nước trao tặng danh hiệu cao quý - Nhà giáo ưu tú – Danh hiệu nhằm vinh danh những đóng góp của Thầy trong sự nghiệp giáo dục, đào tạo của đất nước.

Học giả nổi tiếng người Trung Quốc Quách Mạt Nhược đã từng viết: “Mặt trời mọc rồi lặn, mặt trăng khuyết rồi lại tròn nhưng ánh sáng mà người thầy chiếu rọi vào chúng ta sẽ còn mãi trong suốt cuộc đời”. Những nỗ lực, cố gắng của các thầy giáo, cô giáo của Học viện Cảnh sát hôm nay sẽ là tiền đề quan trọng để xây dựng Học viện Cảnh sát nhân dân trở thành cơ sở giáo dục đại học đạt chuẩn quốc gia, đào tạo nên những cán bộ, chiến sĩ Cảnh sát nhân dân “chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước và Nhân dân giao phó.

Tài liệu tham khảo:
Nhiều tác giả (2021), Những gương mặt Giáo sư Việt Nam: Tài năng, trí tuệ, nhân cách, tập 8, Giáo sư Công an nhân dân Việt Nam, Nxb Thanh niên, Hà Nội.