Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện một số nghị quyết, chỉ thị của Bộ Chính trị ngày 03/9/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Phải coi không gian mạng là địa bàn trọng yếu của công tác tư tưởng và là kênh lắng nghe Nhân dân. Phải phân biệt băn khoăn, phản biện, thông tin chưa đầy đủ với tin giả, xuyên tạc, thao túng có tổ chức; không quy chụp ý kiến khác biệt; không để thông tin giả mạo, độc hại, lệch chuẩn dẫn dắt”.

Chỉ đạo trên đặt ra yêu cầu phải biết lắng nghe để phân biệt đúng. Ý kiến khác biệt không mặc nhiên là sai trái; thông tin thiếu chính xác do nhận thức chưa đầy đủ cũng không đồng nhất với hành vi cố ý xuyên tạc. Ngược lại, tôn trọng sự khác biệt không có nghĩa là xem nhẹ thông tin giả mạo, bóp méo sự thật. Ranh giới giữa các hiện tượng này phải được xác định bằng sự thật, thái độ khách quan và căn cứ pháp luật.

1. Đặc điểm và tác động của thông tin trên không gian mạng

Đặc điểm dễ nhận thấy nhất của thông tin trên không gian mạng là tốc độ lan truyền nhanh và phạm vi tiếp cận rộng. Một nội dung vừa xuất hiện có thể được sao chép, bình luận, chia sẻ đến nhiều nhóm người trong thời gian rất ngắn. Mỗi người sử dụng vừa là người tiếp nhận, vừa có thể trở thành người tạo ra và tiếp tục phổ biến thông tin. Khả năng tham gia của người dân vì thế được mở rộng, nhưng thời gian dành cho kiểm tra và suy xét trước khi chia sẻ lại bị thu hẹp.

Nguồn tin trên mạng rất đa dạng, trong khi độ tin cậy không đồng đều. Thông tin chính thức, nhận xét cá nhân, suy đoán, quảng cáo và nội dung cố ý bịa đặt có thể cùng xuất hiện trong một chuỗi thảo luận. Người đọc nhiều khi chỉ nhìn thấy một phần sự việc mà không biết rõ nguồn gốc, thời điểm, bối cảnh hoặc mục đích đăng tải. Một dữ kiện đúng, nếu bị tách khỏi hoàn cảnh ban đầu hoặc gắn với lời bình thiếu căn cứ, vẫn có thể dẫn người tiếp nhận đến nhận thức sai.

Cách các nền tảng phân phối nội dung cũng ảnh hưởng đến sự hình thành dư luận. Thông tin gây bất ngờ, lo lắng hoặc phẫn nộ thường thu hút nhiều tương tác và được đề xuất liên tục. Khi một quan điểm xuất hiện dày đặc, người đọc dễ cho rằng đó là tiếng nói của số đông. Thực ra, lượt thích, bình luận hay chia sẻ chỉ cho biết mức độ chú ý của một nhóm người dùng ở một thời điểm; chúng không đương nhiên đại diện cho dư luận xã hội.

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo càng làm cho ranh giới thật, giả khó nhận biết. Văn bản, hình ảnh, âm thanh và video giả có thể được tạo ra nhanh, khá tinh vi và phát tán qua nhiều tài khoản. Đáng lo hơn, khi sản phẩm giả xuất hiện quá nhiều, người sử dụng có thể hoài nghi cả những tài liệu xác thực. Vì thế, cảm quan thông thường không còn đủ; kiểm tra nguồn và đối chiếu thông tin phải trở thành một thói quen.

Không gian mạng đem lại nhiều giá trị tích cực. Đây là nơi người dân trao đổi, phản ánh, tham gia giám sát xã hội; cũng là nguồn để cơ quan có trách nhiệm nhận biết những vướng mắc trong thực tiễn và nhu cầu thông tin của Nhân dân. Song nếu thông tin sai lệch, xuyên tạc lan truyền rộng, nó có thể gây nhiễu nhận thức, làm nảy sinh tâm lý hoài nghi, lo lắng, bức xúc; xâm hại quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; ảnh hưởng đến ANTT và niềm tin xã hội.

Bởi vậy, muốn hiểu đúng một thông tin, chúng ta không nên dừng ở việc xem nó được chia sẻ bao nhiêu lần hoặc được diễn đạt gay gắt đến đâu. Điều cần xem xét là nội dung có đúng không, xuất phát từ đâu, được đặt trong bối cảnh nào, lan truyền theo cách nào và gây ra tác động gì. Đó cũng là điểm bắt đầu để phân biệt ý kiến khác biệt với thông tin xuyên tạc.

2. Phân biệt ý kiến khác biệt và thông tin xuyên tạc trên không gian mạng

Ý kiến khác biệt là quan điểm, nhận xét hoặc cách đánh giá không trùng với cách nhìn của người khác hay với ý kiến đang được nhiều người chấp nhận. Sự khác biệt ấy có thể bắt nguồn từ vị trí xã hội, nghề nghiệp, lợi ích, trình độ, kinh nghiệm sống và nguồn thông tin mà mỗi người tiếp cận. Trong đời sống xã hội, việc cùng một vấn đề được nhìn nhận từ nhiều phía là điều tự nhiên.

Trên không gian mạng, ý kiến khác biệt thường thể hiện qua băn khoăn, chất vấn, phản biện, phê bình hoặc đề xuất một cách giải quyết khác. Có ý kiến đúng và có căn cứ; có ý kiến chưa đầy đủ, thậm chí chứa dữ kiện không chính xác vì người nói chưa có đủ thông tin hoặc hiểu chưa đúng sự việc. Nhưng nhận thức chưa đúng không đồng nghĩa với cố ý xuyên tạc. Cách diễn đạt gay gắt, thái độ không đồng tình hay một quan điểm trái với số đông cũng chưa đủ để kết luận người phát ngôn có mục đích chống đối hoặc vi phạm pháp luật.

Nếu được tiếp nhận với tinh thần cầu thị, ý kiến khác biệt có thể giúp cơ quan, tổ chức nhận ra điều người dân còn băn khoăn, những vấn đề chưa được giải thích thỏa đáng và cả những hạn chế nảy sinh trong thực tiễn. Có những phản ánh ban đầu chưa thật trọn vẹn, nhưng phía sau đó là một vấn đề có thật cần được kiểm tra. Vì thế, lắng nghe không làm giảm vai trò định hướng; lắng nghe đúng giúp việc định hướng đi vào đúng điều xã hội đang quan tâm.

Thông tin xuyên tạc có bản chất khác. Đó là thông tin bị cố ý làm sai lệch nội dung, bản chất hoặc hoàn cảnh của sự việc nhằm dẫn người tiếp nhận đến cách hiểu không đúng. Xuyên tạc không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng một câu chuyện hoàn toàn bịa đặt. Người tạo tin có thể giữ lại một phần sự thật, nhưng cắt bỏ chi tiết quan trọng, ghép nối những dữ kiện không liên quan, trích một phần phát ngôn hoặc gắn hình ảnh với sai thời gian, địa điểm. Vì vẫn mang theo những mảnh thông tin có thật, cách làm này thường khó nhận biết và dễ gây nhầm lẫn.

Điểm cần làm rõ là yếu tố chủ ý. Muốn xác định có sự cố ý làm sai lệch, phải xem xét những dữ kiện có thể kiểm chứng: chủ thể đã lựa chọn và xử lý nguồn tin như thế nào; việc cắt ghép có làm thay đổi ý nghĩa hay không; sau khi được cung cấp thông tin xác thực, họ có tiếp tục phổ biến nội dung sai; có hay không sự phối hợp giữa nhiều tài khoản để khuếch đại một thông điệp. Không thể suy đoán động cơ chỉ từ lời lẽ, thái độ hoặc sự khác biệt về quan điểm.

Như vậy, ý kiến khác biệt và thông tin xuyên tạc không phải hai mức độ nhẹ, nặng của cùng một hiện tượng. Một bên là sự thể hiện nhận thức và chính kiến, cần được xem xét trong khuôn khổ quyền tự do ngôn luận, quyền tiếp cận thông tin, quyền phản ánh, kiến nghị của công dân. Bên kia là hành vi cố ý làm sai lệch sự thật, có thể gây thiệt hại cho Nhà nước, tổ chức, cá nhân hoặc trật tự xã hội và bị xử lý nếu có đủ căn cứ pháp luật.

Giữa hai hiện tượng ấy còn có thông tin chưa đầy đủ hoặc sai do nhầm lẫn. Đây là trường hợp dễ bị đánh đồng nhất. Một người có thể chia sẻ vì tin rằng nội dung là đúng, chưa biết thông tin đã thay đổi hoặc chưa có điều kiện kiểm chứng. Khi đó, điều cần làm trước hết là cung cấp thông tin, đính chính và hướng dẫn. Chỉ khi đặt nội dung trong hoàn cảnh phát sinh, xem xét nhận thức của chủ thể và thái độ của họ sau khi biết sự thật, chúng ta mới có thể đánh giá thỏa đáng.

3. Tiêu chí nhận diện và phương thức ứng xử đối với ý kiến khác biệt, thông tin xuyên tạc trên không gian mạng

Để nhận diện đúng cần bắt đầu bằng việc bình tĩnh xem xét điều người viết thực sự muốn phản ánh. Trong mỗi nội dung, nên tách dữ kiện có thể kiểm chứng khỏi nhận xét, suy đoán và cảm xúc cá nhân; sau đó tìm lại nguồn ban đầu, thời điểm xuất hiện và bối cảnh của sự việc. Một ảnh chụp màn hình, một đoạn video ngắn hay một câu trích dẫn riêng lẻ hiếm khi đủ để nói lên toàn bộ câu chuyện nếu thiếu nguồn gốc và ngữ cảnh.

Cần xem xét cả cách thức chủ thể tổ chức lan truyền thông tin. Nhiều người có thể tự phát chia sẻ nội dung tương tự vì cùng quan tâm đến một vấn đề. Tuy nhiên, việc sử dụng đồng thời nhiều tài khoản, đăng tải lặp lại theo thời điểm đã định hoặc chạy quảng cáo có mục tiêu để khuếch đại thông điệp có thể cho thấy dấu hiệu tác động có chủ đích đến dư luận. Những biểu hiện này chỉ đặt ra yêu cầu tiếp tục kiểm tra, chưa đủ để khẳng định có hoạt động thao túng thông tin. Cơ quan có thẩm quyền phải căn cứ vào tài liệu, chứng cứ được thu thập, kiểm tra và đánh giá theo đúng quy định của pháp luật.

Với ý kiến khác biệt, điều trước tiên là tôn trọng và lắng nghe. Lắng nghe ở đây không phải tiếp nhận mọi ý kiến một cách thụ động, mà là cố gắng hiểu người dân đang băn khoăn điều gì, thông tin nào còn thiếu và phản ánh nào cần được kiểm tra. Câu hỏi chính đáng cần được giải thích; kiến nghị có căn cứ cần được xem xét, trả lời; điều chưa rõ cần được cung cấp thêm thông tin. Một cuộc đối thoại thẳng thắn, dựa trên dữ liệu xác thực, thường thuyết phục hơn cách trao đổi một chiều.

Tôn trọng ý kiến khác biệt cũng không có nghĩa là chấp nhận mọi nội dung. Quyền tự do ngôn luận được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật và gắn với trách nhiệm đối với thông tin do mỗi người tạo lập, đăng tải, chia sẻ. Nhưng khi tiếp nhận ý kiến trái chiều, người thực thi công vụ cần tránh quy chụp, suy diễn động cơ hoặc đồng nhất sự phê bình với thái độ chống đối. Sự bình tĩnh và khách quan vừa bảo vệ quyền hợp pháp của công dân, vừa giúp nhận ra những vấn đề thực tế cần giải quyết.

Với thông tin có dấu hiệu xuyên tạc, kiểm chứng vẫn là việc phải làm trước tiên. Nội dung cần được đối chiếu từ nhiều nguồn, ưu tiên văn bản, dữ liệu và phát ngôn chính thức có thể xác định rõ trách nhiệm. Mỗi người nên giữ cho mình nguyên tắc đơn giản: kiểm chứng trước, tin và chia sẻ sau. Khi chưa đủ căn cứ, sự thận trọng cần thiết hơn một lời khẳng định vội vàng, dù nội dung đó có vẻ phù hợp với suy nghĩ sẵn có.

Khi thông tin sai đã được xác định, cơ quan có trách nhiệm cần chỉ rõ sai ở đâu và đưa ra căn cứ để công chúng có thể tự kiểm tra. Phản bác có sức nặng khi dựa trên sự thật, lập luận và pháp luật, không phải ở lời lẽ gay gắt. Nếu nội dung xuyên tạc đang lan truyền rộng, thông tin chính thức phải kịp thời, dễ tiếp cận và thống nhất. Sự im lặng hoặc chậm trễ kéo dài có thể khiến cách diễn giải sai lặp lại đủ nhiều để tác động đến nhận thức xã hội.

Người sử dụng mạng cần tránh chia sẻ, bình luận theo hướng cổ súy hoặc vô tình khuếch đại nội dung xuyên tạc. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, có thể lưu giữ thông tin cần thiết và phản ánh đến cơ quan có thẩm quyền. Với hành vi xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân hoặc gây ảnh hưởng xấu đến ANTT, cơ quan chức năng phải kiên quyết đấu tranh, ngăn chặn và xử lý khi có đủ căn cứ. Mọi biện pháp đều phải dựa trên hành vi, lỗi và hậu quả cụ thể; không thể thay thế việc xác minh bằng nhãn gọi hay cảm nhận chủ quan.

4. Giải pháp nâng cao hiệu quả nhận diện và xử lý theo chức năng của lực lượng Công an nhân dân

Từ yêu cầu phân biệt ý kiến khác biệt với thông tin xuyên tạc, lực lượng CAND cần nâng cao chất lượng nắm tình hình, kiểm tra, xác minh, phân loại và xử lý thông tin trên không gian mạng. Quá trình này phải đồng thời đáp ứng yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo đảm ANTT và tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Theo đó, cần tập trung vào những nội dung sau:

Thứ nhất, nhận thức đầy đủ tính chất hai mặt của không gian mạng để xác định biện pháp xử lý phù hợp. Không gian mạng vừa có thể bị lợi dụng để phát tán thông tin xuyên tạc và thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, vừa là nơi Nhân dân trao đổi, phản ánh tình hình và cung cấp thông tin liên quan đến ANTT. Vì vậy, lực lượng CAND phải gắn công tác nắm tình hình với việc lắng nghe, phân tích dư luận và xác định vấn đề thực tế được phản ánh. Nếu chỉ chú ý đến nội dung tiêu cực mà không làm rõ nguyên nhân phát sinh, lực lượng chức năng có thể nhận biết diễn biến của một luồng thông tin nhưng chưa đánh giá đúng bản chất vấn đề.

Thứ hai, nâng cao năng lực kiểm tra, xác minh và đánh giá thông tin trên không gian mạng. Cán bộ thực hiện nhiệm vụ cần xác định nguồn khởi phát, kiểm tra nội dung, đối chiếu thời gian, địa điểm và bối cảnh của sự việc; nhận biết dấu hiệu cắt ghép, bóp méo, sử dụng nhiều tài khoản, chạy quảng cáo có mục tiêu hoặc phối hợp đăng tải nhằm khuếch đại thông tin. Công nghệ phân tích dữ liệu lớn và AI có thể hỗ trợ phát hiện chủ đề được quan tâm, những biến động bất thường và mối liên hệ giữa các tài khoản. Tuy nhiên, kết quả phân tích bằng công nghệ chỉ có giá trị hỗ trợ. Mọi kết luận liên quan đến tổ chức, cá nhân phải dựa trên tài liệu, dữ liệu và chứng cứ được thu thập, kiểm tra, đánh giá theo quy định của pháp luật.

Thứ ba, phân loại chính xác thông tin để lựa chọn cách thức ứng xử và biện pháp xử lý phù hợp. Đối với băn khoăn, câu hỏi chính đáng, cơ quan có trách nhiệm cần giải thích và cung cấp thông tin. Phản ánh có căn cứ phải được chuyển đến cơ quan, đơn vị có thẩm quyền để kiểm tra, giải quyết. Thông tin chưa đầy đủ cần được bổ sung; thông tin sai do nhầm lẫn cần được đính chính và hướng dẫn. Đối với nội dung cố ý xuyên tạc, lực lượng chức năng phải phản bác bằng tài liệu xác thực và áp dụng biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn, xử lý khi có đủ căn cứ. Việc xử lý phải dựa trên nội dung, phương thức thực hiện, lỗi và hậu quả của hành vi; không thể lấy số lượt tương tác, cách diễn đạt gay gắt hoặc sự khác biệt về quan điểm làm căn cứ thay cho chứng cứ. Phân loại đúng sẽ tránh được cả sự quy chụp đối với ý kiến khác biệt và thái độ xem nhẹ hành vi lợi dụng không gian mạng để vi phạm pháp luật.

Thứ tư, chủ động phối hợp cung cấp thông tin chính thống, kịp thời và minh bạch. Lực lượng CAND cần phối hợp với cơ quan tham mưu của Đảng về công tác tuyên giáo và dân vận, cơ quan báo chí, cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng để xác định rõ đầu mối, nội dung và thời điểm cung cấp thông tin. Đối với vụ việc phức tạp, nhạy cảm hoặc được dư luận đặc biệt quan tâm, nếu chưa thể công bố toàn bộ kết quả xác minh thì cơ quan có thẩm quyền cần thông tin, trong phạm vi pháp luật cho phép, về những nội dung đã được xác nhận, cơ quan đang giải quyết và tiến độ xử lý. Đồng thời, cơ quan có trách nhiệm phải giải thích rõ những vấn đề thuộc phạm vi quản lý và chủ động sửa chữa khi phát hiện thông tin đã công bố có sai sót. Nguồn tin chính thức được cung cấp chính xác, nhất quán và đúng thời điểm sẽ giúp người dân có căn cứ đánh giá sự việc, hạn chế suy đoán và thu hẹp khoảng trống để thông tin xuyên tạc lan truyền.

Thứ năm, đổi mới công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật và hướng dẫn kỹ năng nhận diện thông tin cho Nhân dân. Nội dung tuyên truyền cần gắn với những tình huống thường gặp; hướng dẫn người sử dụng kiểm tra nguồn tin, nhận biết dấu hiệu cắt ghép, phân biệt dữ kiện với nhận xét, đối chiếu thông tin trước khi chia sẻ và phản ánh vụ việc đến đúng cơ quan có thẩm quyền. Hoạt động tuyên truyền không nên chỉ dừng ở cảnh báo từng thủ đoạn, mà cần giúp người dân hình thành thói quen tiếp nhận thông tin có kiểm chứng và io thức chịu trách nhiệm đối với nội dung do mình đăng tải, bình luận hoặc chia sẻ. Khi mỗi người biết tự kiểm tra và trước khi tin và cân nhắc trước khi chia sẻ, cộng đồng sẽ nâng cao khả năng tự bảo vệ trước thông tin sai lệch, xuyên tạc.

Kết luận

Không gian mạng mở rộng khả năng tiếp cận thông tin và bày tỏ chính kiến, nhưng cũng làm cho thông tin sai lệch, xuyên tạc lan truyền nhanh hơn. Trong môi trường ấy, phân biệt ý kiến khác biệt với thông tin xuyên tạc là yêu cầu có tính nguyên tắc. Ý kiến khác biệt cần được tôn trọng, lắng nghe và xem xét khách quan; thông tin xuyên tạc phải được nhận diện bằng căn cứ xác thực, phản bác kịp thời và xử lý nghiêm khi hành vi vi phạm pháp luật.

Đối với lực lượng CAND, làm tốt nhiệm vụ trên không gian mạng không chỉ là phát hiện và xử lý vi phạm. Điều quan trọng không kém là biết lắng nghe Nhân dân, hiểu đúng vấn đề và lựa chọn cách ứng xử phù hợp. Mỗi nhận định phải dựa trên sự thật; mỗi biện pháp phải đặt trong khuôn khổ pháp luật. Có như vậy, chúng ta mới vừa bảo vệ được nền tảng tư tưởng của Đảng và giữ vững ANTT, vừa củng cố niềm tin của Nhân dân trong môi trường thông tin ngày càng phức tạp.

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.

2. Ban Bí thư Trung ương Đảng (2022), Quy định số 85-QĐ/TW ngày 07/10/2022 về việc cán bộ, đảng viên thiết lập và sử dụng trang thông tin điện tử cá nhân trên Internet, mạng xã hội.

3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

4. Quốc hội (2018), Luật An ninh mạng số 24/2018/QH14 ngày 12/6/2018.

5. Chính phủ (2024), Nghị định số 147/2024/NĐ-CP ngày 09/11/2024 về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng.

6. Tô Lâm (2026), Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện một số nghị quyết, chỉ thị của Bộ Chính trị, ngày 03/9/2026.